Tio-fɔrɔ na wo Nairobi ne to ye ko ŋwae de sɔŋɔ kolo ba na ni bia balo na ba jege tiina ba ni ba to wora. Ba zaane tipora maama de ka na poori tei to mo. Tetente dedoa mo bia bam zaŋe ba piri ba sare ba na pene pwoone yiga ne de waaro to. Bá maa dwe mini se bá weere bá li bá waaro. Magozwe ye bakeiri sem wo dedoa mo. Wonto mo ye bá nyaane.
En la okupata urbo Najrobo, malproksime de zorgema vivo hejme, loĝis grupo de senhejmaj knaboj. Ili bonvenigis ĉiun tagon kiel ajn ĝi venis. Unu mateno, la knaboj pakis siajn matojn post dormado sur malvarmaj trotuaroj. Por forpeli la malvarmon ili ekbruligis fajron per rubo. Inter la grupo de knaboj estis Magozwe. Li estis la plej juna.
Magozwe tiina na tiga to, o deem ta ye bena yanu mo. O ma vu o zoore de o nabera. Nɔɔno wom wó ni bu wom lanyerane. O ba pae Magozwe wudiu dedɛ. O pae bakeira kam toŋe totoŋ-dɛɛra mo.
Kiam la gepatroj de Magozwe mortis, li havis nur kvin jarojn. Li iris loĝi kun sia onklo. Ĉi tiu viro ne zorgis pri la infano. Li ne donis al Magozwe sufiĉe da manĝaĵo. Li igis la knabon multe labori.
Magozwe na poone naa o na bwei o na bera wom kolo, o yeine o maŋe o mo. Magozwe ná bwei ne o wo wane o vu sikuli na. O nabera wom wo mage-o mo o daare o ta we, “Nmo ye jworo mo se n wane n lɔre woŋo.” O na zu dedaane o bena yatɔ to, Magozwe duri mo o nabera wom tei ne, o bobo o tege pwooni ne.
Se Magozwe plendis aŭ demandis, lia onklo batis lin. Kiam Magozwe petis, ĉu li povas iri al lernejo, lia onklo batis lin kaj diris: “Vi estas tro stulta por lerni ion ajn.” Post tri jaroj de ĉi tiu traktado Magozwe forkuris de sia onklo. Li ekloĝis surstrate.
Pwooni ŋwea chamma mo, ko maa pa se bakeiri sem kwaane dɛ wone se bá na bá ni wodiu. Maŋa kadwoŋe ne, bá yeine ba ja bá mo. Maŋa kadwoŋe ne bá maa mage bá. Bá ná weela bá ba nae wola. Bia bam kwaane de sabu fenfee kolo bá na lwoori to mo, de kolo bá na yeige maaro de ba na yeine ba jwoori ba fɔge wonnu telo to mo. Ŋwea chamma dedɛ bɛŋwaane jara de bia badwonna balo na lage se ba taa tei jega kam tio kom ne to mo.
Strata vivo estis malfacila kaj la plej multo de la knaboj luktis ĉiutage nur por akiri manĝon. Foje ili estis arestitaj, foje batitaj. Kiam ili estis malsanaj, estis neniu por helpi. La grupo dependis de la malmulta mono, kiun ili akiris de almozpetado, kaj de vendado de plastoj kaj aliaj reciklado. La vivo estis eĉ pli malfacila pro bataloj kun rivalaj grupoj, kiuj volis regi partojn de la urbo.
Dɛ dedoa mo Magozwe wo puuri baŋane o nia, pa se o na tɔn-dwoŋ-kikɔrɔ o kwei o guguni ko lanyerane o ke ywolo wone. Dɛ maama o wó kwei tɔnɔ kom mo o ni nyenyro telo na wo ko wone to, bɛ-waane o ware o ga tɔnɔ kom.
Iun tagon, dum Magozwe trarigardis la rubujojn, li trovis malnovan ĉifonan rakontolibron. Li purigis la malpuraĵon de ĝi kaj metis ĝin en sian sakon. Ĉiutage poste li elprenis la libron kaj rigardis la bildojn. Li ne sciis kiel legi la vortojn.
Nyenyero tem bere sensɔla na tɛ bakeirebu na lage se o chwo luu-zuŋa to mo. Magozwe maa teene se o de chwo luu-zuŋa. Maŋa kadwoŋe ne o yeine o bɔŋe we wonto mo ye bu wolo na wo sensɔla kam wone to.
La bildoj rakontis la historion de knabo, kiu fariĝis piloto. Magozwe revus esti piloto. Foje, li imagis, ke li estas la knabo en la rakonto.
Waaro mo wora ye Magozwe zege chwoŋa ni ne o lwoora. Baaro maa vu o yi o tei, “Dɛ n lei amo ye Thomas mo. A toŋe bwolabwola ywo mo, mɛ n na wo na wodiu n di to.” O maa bere sɔŋɔ na turi de sun-muni ye ko pu de wɛyuu nyenyego to. “Ajege teena we n na vei da n wó na wodiu?” o na bwei. Magozwe maa ni baaro wom de sɔŋɔ kom ye o leire. “Dɛ doŋe,” o daare o maa kɛa.
Malvarmis kaj Magozwe staris sur la vojo almozpetante. Viro iris al li. “Saluton, mi estas Tomaso. Mi laboras proksime ĉi tie, en loko, kie vi povas havi ion por manĝi,” diris la viro. Li indikis flavan domon kun blua tegmento. “Mi esperas, ke vi iros tien por iom manĝi?” li demandis. Magozwe rigardis la viron, kaj poste la domon. “Eble,” li diris, kaj foriris.
Chane selo na kɛ to bakeire bia balo na tege pwoone ne to laam me de Thomas jega kam ne mo. O swoe se o taa ŋɔɔne de nɔɔna mo. Ko fɔge ko dae balo na tege pwoone ne to. Thomas yeine o cheige nɔɔna bam konto ŋwea na vei tei to mo. O jege maŋa o pa ba, o ba ke bane de ba o dae wolo na bá pae ba zula to. Bakeirebia bam badwonna bobo ba vei sɔŋɔ kolo na turi de sun-muni de wɛyuu nyenyego to mo ba di wia ne.
Dum la sekvaj monatoj, la senhejmaj knaboj kutimis vidi Tomason. Li ŝatis paroli kun homoj, precipe homoj surstrate. Tomaso aŭskultis la rakontojn pri la vivoj de homoj. Li estis serioza kaj pacienca, neniam malĝentila aŭ senrespekta. Iuj el la knaboj komencis iri al la flava kaj blua domo por manĝi tagmeze.
Magozwe jei chwoŋa ni ne mo o ni o nyenyero tɔnɔ kom ye Thomas ba jeine o twɛ-o. “Sensɔla kam tɛ bɛ taane mo?” Thomas bwei. “Ka tɛ bakeirebu wolo na jege luuzuŋa chworo taane mo,” Magozwe leire. “Bo keirebu wom yere mo bɛ?” Thomas daa bwei. “Amo yeire. A ware a ga,” Magozwe leire tigatiga.
Magozwe sidis sur la trotuaro rigardante sian bildlibron, kiam Tomaso sidiĝis apud li. “Pri kio temas la rakonto?” demandis Tomaso. “Temas pri knabo, kiu fariĝas piloto,” respondis Magozwe. “Kiel nomiĝas la knabo?” demandis Tomaso. “Mi ne scias, mi ne scias legi,” diris Magozwe mallaŭte.
Bá daa na ba jeere daane to Magozwe bobo o tɛ o ŋwea na ye tei mo o pae Thomas. Ko ye o nabera wom taane de kolo na pɛ se o duri o sɔŋɔ ne to mo. Thomas wó tage taane dedɛ, o nam wó tage Magozwe o na wo ke kolo to. Amaa o yeine o daane o cheige mo. Maŋa kadwoŋe ne bá ŋɔɔne ye ba di mo sŋɔŋ kolo na jege wɛyuu nyenyego ne to mo.
Kiam ili renkontiĝis, Magozwe komencis rakonti sian propran historion al Tomaso. Ĝi estis la rakonto de lia onklo kaj kial li forkuris. Tomaso ne multe parolis, kaj li ne diris al Magozwe kion fari, sed li ĉiam aŭskultis atente. Foje ili parolis dum ili manĝis ĉe la domo kun la blua tegmento.
Ko na ba yi Magozwe bena fuga loradɛ to, Thomas pɛ o sensɔla tɔn-doŋo mo. Senɔɔla kam deem tɛ bakeire bu wodwoŋe na nuŋi tio-balaŋa ne to, o ba o je bɔl-mageno pa nɔɔna dedɛ yei-o to mo. Thomas gage sensɔla kam o pa Magozwe kuni dedɛ pa se dɛ dedoa o maa ta owe, “A bɔŋe we maŋa yia se n vu sikuuli n zamse garem. Nmo boŋe tɛ mo?” Thomas maa we, o yei jeiga kalo bia na wó vu bá taa wora ye bá zamesa to.
Proksime al la deka naskiĝtago de Magozwe, Tomaso donis al li novan rakontolibron. Ĝi estis rakonto pri vilaĝa knabo, kiu kreskis esti fama futbalisto. Tomaso legis tiun rakonton al Magozwe multfoje, ĝis unu tago li diris, “Mi pensas, ke venis la tempo, por vi iri al lernejo kaj lerni kiel legi. Kion vi pensas?” Tomaso klarigis, ke li scias pri loko, kie infanoj povas loĝi kaj iri al lernejo.
Magozwe ma boŋe jei-doŋa kam de sikuuli veiŋa kam boboŋa. Se a nabera taane dem na ye chega ye a na vei sikuuli ye a wo lɔre kolokolo? Se ba na mage ne jei-doŋa kam ne? Foomi ma ja-o. “Ko wó taa lamma se a ta wo pwoone ne mo,” o na boŋe tei mo kɔnto.
Magozwe pensis pri ĉi tiu nova loko, kaj pri irado al lernejo. Kaj kio se lia onklo pravus kaj li estus tro stulta por lerni ion ajn? Kio se ili batus lin ĉe ĉi tiu nova loko? Li timis. “Eble estas pli bone resti loĝanta sur la strato,” li pensis.
O maa ta o o foone dem o bere Thomas. Dɛ delo bu wom ŋwea wó leire o na vei jei-doŋa kam ne.
Li dividis siajn timojn kun Tomaso. Post iom da tempo la viro trankviligis la knabon, ke la vivo povus esti pli bona ĉe la nova loko.
Magozwe maa vu o zo diga na wo sɔŋɔ na pugi de saonyua to. O de bakeirebia balei mo zoori diga kam wone. Sɔŋɔ kom wone bia fuga mo zoori da. Banto de bia kwo nakɔ o yere na ye Cissy to de o baro, kukuri setɔ, digabu de buŋ-kweo mo zoora.
Kaj tiel Magozwe translokiĝis en ĉambron en domo kun verda tegmento. Li dividis la ĉambron kun du aliaj knaboj. Entute estis dek infanoj loĝantaj en tiu domo. Kune kun onklino Cissy kaj ŝia edzo, tri hundoj, kato, kaj maljuna kapro.
Magozwe bobo sikuuli ye ko maa chamma. O jege se o ga dedɛ mo se o wane o yi o dwonna bam. Maŋa kadwoŋe ne o yeine o lage se o yage. Amaa o na boŋe luu-zuŋa chworo de bɔl-mageno wom na wo sensɔla tɔnɔ kom wone to pa se o ba yaga. Adwonna na wane ba ke to a de baá yage.
Magozwe komencis lernejon kaj ĝi estis malfacila. Li havis multon por lerni post malfrua komenco. Foje li volis rezigni. Sed li pensis pri la piloto kaj la futbalisto en la rakontolibroj. Kiel ili, li ne rezignis.
Magozwe jei sɔŋɔ kolo na pugi sao-nyua to kunkɔlɔ ne mo o gare sensɔla tɔnɔ o na jaane o nuŋi sikuuli ne to. Thomas maa ba o jeine. “Sensɔla kam tɛ bɛ taane mo?” Thomas bwei-o. “Ka tɛ bakeirebu wolo na ye bereno to taane mo,” Magozwe leire-o. “Bakeira kam yere mo bɛ?” Thomas daa bwei. “Ka yere mo Magozwe,” Magozwe ma pa mɔŋɔ.
Magozwe sidis en la korto ĉe la domo kun la verda tegmento, legante rakontolibron de la lernejo. Tomaso venis kaj sidis apud li. “Pri kio temas la rakonto?” demandis Tomaso. “Temas pri knabo, kiu fariĝas instruisto,” respondis Magozwe. “Kiel nomiĝas la knabo?” demandis Tomaso. “Li nomiĝas Magozwe,” diris Magozwe ridetante.
Lesley Koyi
Wiehan de Jager
Kaba Conrald (OLE Ghana)
kasema
5-a nivelo
Sonregistraĵo por tiu ĉi rakonto ankoraŭ mankas.
