Nairobi kurokɛseɛ a adaagyeɛ nnim no fa baabi, na mmarimaa kuo bi a wɔnni ahwɛfoɔ de ayɛ wɔn atenaeɛ. Wɔn deɛ, sɛdeɛ ɛda biara de bɛba no wɔfa no saa ara. Dakoro anɔpa bi, mmarimaa yi sɔre firii awɔ no mu bobɔɔ wɔn akɛtɛ firii ɛkwan ho. Sɛdeɛ ɛbɛyɛ a wɔn ho awɔ betu enti wɔde ewira sɔɔ egya ano toeɛ. Magozwe ka saa mmaarimaa kuo yi ho. Ɔno ne akumaa koraa wɔ wɔn mu.
En la okupata urbo Najrobo, malproksime de zorgema vivo hejme, loĝis grupo de senhejmaj knaboj. Ili bonvenigis ĉiun tagon kiel ajn ĝi venis. Unu mateno, la knaboj pakis siajn matojn post dormado sur malvarmaj trotuaroj. Por forpeli la malvarmon ili ekbruligis fajron per rubo. Inter la grupo de knaboj estis Magozwe. Li estis la plej juna.
Ɛberɛ a Magozwe awofoɔ wuiɛ no, na wadi mfeɛ nnum pɛ. Ɔkɔtenaa ne wɔfa nkyɛn. Saa panin yi anhwɛ abofra no yie. Wamma Magozwe aduane anni amee. Ɔmaa no yɛɛ adwumaden ahodoɔ pii.
Kiam la gepatroj de Magozwe mortis, li havis nur kvin jarojn. Li iris loĝi kun sia onklo. Ĉi tiu viro ne zorgis pri la infano. Li ne donis al Magozwe sufiĉe da manĝaĵo. Li igis la knabon multe labori.
Sɛ Magozwe nwinwii anaa ɔbisa asɛm bi a, ne wɔfa no aboro no. Sɛ Magozwe bisa sɛ ɔbɛtumi akɔ sukuu a, ne wɔfa no boro no sane ka kyerɛɛ no sɛ, “Wagyimi dodo sɛ ɔbɛsua adeɛ.” Mfeɛ mmiɛsa ateetee yi akyi no, Magozwe dwane firii ne wɔfa nkyɛn kɔtenaa abɔnten so bɔɔ ne bra.
Se Magozwe plendis aŭ demandis, lia onklo batis lin. Kiam Magozwe petis, ĉu li povas iri al lernejo, lia onklo batis lin kaj diris: “Vi estas tro stulta por lerni ion ajn.” Post tri jaroj de ĉi tiu traktado Magozwe forkuris de sia onklo. Li ekloĝis surstrate.
Na abɔnten so tena abrabɔ yɛ den enti, dabiara mmarimaa no mu fa kɛseɛ no ara brɛ ansa na wɔanya wɔn ano aduane adi. Ɛtɔ ɛberɛ bi a wɔkye wɔn, ɛtɔ berɛ bi nso a wɔboro wɔn. Sɛ wɔyare a, wɔnni obiara a ɔbɛboa wɔn. Ɛkuo yi de wɔn ho to wɔn sika ketewaa bi a wɔnya firii deɛ wɔserɛserɛ, deɛ wɔnya firi rɔba a wɔtontɔn ɛnne nneɛma dada a wɔtumi dane ani yɛ no foforo a wɔtɔn no mu. Adeɛ a ɛsan ma abrabɔ no mu yɛ den paa ne sɛ, akuoakuo foforɔ bi a ɔpɛsɛ ɔgye kurokɛseɛ no afa baabi bɔso no tumi bɛne wɔn ko ntɔkwa.
Strata vivo estis malfacila kaj la plej multo de la knaboj luktis ĉiutage nur por akiri manĝon. Foje ili estis arestitaj, foje batitaj. Kiam ili estis malsanaj, estis neniu por helpi. La grupo dependis de la malmulta mono, kiun ili akiris de almozpetado, kaj de vendado de plastoj kaj aliaj reciklado. La vivo estis eĉ pli malfacila pro bataloj kun rivalaj grupoj, kiuj volis regi partojn de la urbo.
Dakoro bi a Magozwe rehwehwɛ sumina nkyɛnsee mu no, ɔhuu abasɛm nwoma dada bi a atete. Ɔpepaa efi no firii ho de hyɛɛ ne kotokuo mu. Ɛberɛ ne aberɛ biara ɔyi nwoma no hwɛ mfoni a ɛwɔ mu. Ɔnnim sɛdeɛ yɛkenkan nsɛm a ɛwɔ mu no.
Iun tagon, dum Magozwe trarigardis la rubujojn, li trovis malnovan ĉifonan rakontolibron. Li purigis la malpuraĵon de ĝi kaj metis ĝin en sian sakon. Ĉiutage poste li elprenis la libron kaj rigardis la bildojn. Li ne sciis kiel legi la vortojn.
Mfoni no ka abarimaa bi a ɔnyini bɛyɛɛ wiemhyɛnkafoɔ ho asɛm. Ɛyɛ Magozwe adaeɛsoɔ sɛ anka ɔbɛyɛ wiemhyɛnkafoɔ. Ɛtɔ dabi a, na n’adwen yɛ no sɛ anka ɔno ne abarimaa a ɔwɔ abasɛm no mu.
La bildoj rakontis la historion de knabo, kiu fariĝis piloto. Magozwe revus esti piloto. Foje, li imagis, ke li estas la knabo en la rakonto.
Da bi na awɔ wɔ mu na Magozwe gyina ɛkwan ho reserɛ adeɛ no, Ɔbarima bi kɔɔ ne nkyɛn. Ɔbarima no kaa sɛ, “Yɛfrɛ me Thomas. M’adwuma bɛn ha, baabi a wobɛnya biribi adi.” Ɔde ne nsa kyerɛɛ ɛdan bi a ɛyɛ akokɔsradeɛ na ne nkyɛnsee a ɛbɔ so no yɛ bluu. Ɔbisaeɛ sɛ, “Megyidi sɛ wobɛkɔ hɔ akɔpɛ aduane bi adi anaa?” Magozwe hwɛɛ ɔbarima no, ɛnna ɔsane hwɛɛ ɛdan no. Ɔkaeɛ sɛ, “Ebia,” ɛnna ɔgyaa hɔ kɔeɛ.
Malvarmis kaj Magozwe staris sur la vojo almozpetante. Viro iris al li. “Saluton, mi estas Tomaso. Mi laboras proksime ĉi tie, en loko, kie vi povas havi ion por manĝi,” diris la viro. Li indikis flavan domon kun blua tegmento. “Mi esperas, ke vi iros tien por iom manĝi?” li demandis. Magozwe rigardis la viron, kaj poste la domon. “Eble,” li diris, kaj foriris.
Abosome bi akyi no, Thomas anim kokwaa mmarimaa no a ɛnni atenaeɛ no. N’ani gye ho sɛ ɔne nnipa kasa, ne titire ne wɔn a wɔtete abɔten so. Thomas tiee nkorɔfoɔ abrabɔ mu abasɛm. Ɔyɛ obi a ɔmfa biribiara nni agorɔ na ɔwɔ abotrɛ nso, ɔnyɛ ahomasoɔ anaa obi a ɔmmu adeɛ. Mmarimaa no bi hyɛɛ aseɛ kɔɔ ɛfie a ɛyɛ akokɔsradeɛ ne bluu no mu kɔgye aduane awia nnɔndummienu berɛ mu.
Dum la sekvaj monatoj, la senhejmaj knaboj kutimis vidi Tomason. Li ŝatis paroli kun homoj, precipe homoj surstrate. Tomaso aŭskultis la rakontojn pri la vivoj de homoj. Li estis serioza kaj pacienca, neniam malĝentila aŭ senrespekta. Iuj el la knaboj komencis iri al la flava kaj blua domo por manĝi tagmeze.
Na Magozwe te anamonkwan bi a yɛde aboɔ ayɛ no mu rehwɛ ne mfoni nwoma no mu ɛna Thomas bɛtenaa ne nkyɛn. Thomas bisaeɛ sɛ, “Abasɛm no fa ɛdeɛn ho?” Magozwe buaeɛ sɛ, “Ɛfa abarimaa bi a ɔpɛsɛ ɔbɛyɛ wiemhyenkafoɔ ho asɛm.” Thomas bisaeɛ sɛ, “Abarimaa no din de sɛn?” Magozwe buaeɛ bɔkɔɔ sɛ, “Mennim, mentumi nkenkan.”
Magozwe sidis sur la trotuaro rigardante sian bildlibron, kiam Tomaso sidiĝis apud li. “Pri kio temas la rakonto?” demandis Tomaso. “Temas pri knabo, kiu fariĝas piloto,” respondis Magozwe. “Kiel nomiĝas la knabo?” demandis Tomaso. “Mi ne scias, mi ne scias legi,” diris Magozwe mallaŭte.
Ɛbere a wɔhyiaeɛ no, Magozwe hyɛɛ aseɛ kaa n’abrabɔ mu nsɛm kyerɛɛ Thomas. Asɛm no fa ɔne ne wɔfa asetena ne deɛ ɛyɛɛ a ɔdwane firii ne nkyɛn. Thomas ankasa bebree, ɛnna wankyerɛ Magozwe nso deɛ ɔnyɛ nanso ɔyɛɛ diin tiee no aberɛ biara. Ɛtɔ ɛberɛ bi na sɛ wɔredidi wɔ efie a ne nkurusoɔ yɛ bluu no mu a wɔdi nkɔmmɔ.
Kiam ili renkontiĝis, Magozwe komencis rakonti sian propran historion al Tomaso. Ĝi estis la rakonto de lia onklo kaj kial li forkuris. Tomaso ne multe parolis, kaj li ne diris al Magozwe kion fari, sed li ĉiam aŭskultis atente. Foje ili parolis dum ili manĝis ĉe la domo kun la blua tegmento.
Magozwe mfeɛ du awoda bere mu no, Thomas maa no abasɛm nwoma foforɔ. Ɛfa okuraseni abarimaa bi a onyini bɛgyee din wɔ bɔɔlobɔ mu. Thomas kenkanee abasɛm no kyerɛɛ Magozwe mpɛn pii kɔsii sɛ dakoro bi ɔkaa sɛ, “Medwen sɛ ɛberɛ aso sɛ wokɔ sukuu kosua sɛdeɛ yɛkenkan. Wodwene ho sɛn?” Thomas kyerɛɛ mu sɛ, ɔnim baabi a mmofra bɛtumi atena akɔ sukuu.
Proksime al la deka naskiĝtago de Magozwe, Tomaso donis al li novan rakontolibron. Ĝi estis rakonto pri vilaĝa knabo, kiu kreskis esti fama futbalisto. Tomaso legis tiun rakonton al Magozwe multfoje, ĝis unu tago li diris, “Mi pensas, ke venis la tempo, por vi iri al lernejo kaj lerni kiel legi. Kion vi pensas?” Tomaso klarigis, ke li scias pri loko, kie infanoj povas loĝi kaj iri al lernejo.
Magozwe dwenee baabi foforɔ a ɔrekɔtena ɛnne sukuu a ɔrebɛkɔ no ho. Na sɛ deɛ ne wɔfa kaeɛ no sɛ ɔyɛ gyimifoɔ sɛ ɔbɛsua adeɛ no yɛ ampa ɛ? Na sɛ wɔboro no baabi foforɔ hɔ ɛ? Ehu kaa no. Ɔdwenee ho sɛ, “Ɛbia na ɛyɛ sɛ metena abɔnten ha ara.”
Magozwe pensis pri ĉi tiu nova loko, kaj pri irado al lernejo. Kaj kio se lia onklo pravus kaj li estus tro stulta por lerni ion ajn? Kio se ili batus lin ĉe ĉi tiu nova loko? Li timis. “Eble estas pli bone resti loĝanta sur la strato,” li pensis.
Ɔkaa ehu a abɔ no no kyerɛɛ Thomas. Aberɛ biara ɔbarima no kɔso hyɛ no nkurane sɛ baabi foforɔ hɔ abrabɔ bɛtumi ayɛ papa.
Li dividis siajn timojn kun Tomaso. Post iom da tempo la viro trankviligis la knabon, ke la vivo povus esti pli bona ĉe la nova loko.
Ɛno nti Magozwe tu kɔtenaa ɛfie a ne mmɔsoɔ yɛ ahabanmono no mu. Ɔne mmarimaa baanu na ɛte ɛdan no mu. Mmofra dodo a ɛte efie no mu nyinaa yɛ edu. Ante Sisi ne ne kunu, nkraman mmiensa, ɔkra, ne apɔnkye a wanyini nso wɔ efie hɔ bi.
Kaj tiel Magozwe translokiĝis en ĉambron en domo kun verda tegmento. Li dividis la ĉambron kun du aliaj knaboj. Entute estis dek infanoj loĝantaj en tiu domo. Kune kun onklino Cissy kaj ŝia edzo, tri hundoj, kato, kaj maljuna kapro.
Magozwe hyɛɛ sukuu aseɛ no na ɛyɛ den ma no. Ɔwɔ nnoɔma pii sua kosi sɛ ɔbɛtumi ne adadafoɔ no ayɛ pɛ. Ɛtɔ dabi a na n’abamu pɛsɛ ɛbu. Nanso ɛyɛ a na w’adwene ewiemhyɛnkafoɔ ɛne bɔɔlɔbɔni no a abasɛm nnwoma no ka wɔn ho nsɛm no. Wɔn nti, wamma n’abamu ammu.
Magozwe komencis lernejon kaj ĝi estis malfacila. Li havis multon por lerni post malfrua komenco. Foje li volis rezigni. Sed li pensis pri la piloto kaj la futbalisto en la rakontolibroj. Kiel ili, li ne rezignis.
Na Magozwe te ɛfie a ne mmɔsoɔ yɛ ahabanmono adihɔ rekenkan abasɛm nwoma a ɔde firii sukuu baeɛ no, Thomas ba bɛtenaa ne nkyɛn. Thomas bisaeɛ sɛ, “Abasɛm nwoma no fa ɛdeɛ bɛn ho?” Magozwe buaeɛ sɛ, “Ɛfa abarimaa bi a ɔrebɛyɛ ɔkyerɛkyerɛni. Thomas bisaeɛ sɛ, “Abarimaa no din de sɛn?” Magozwe nwenwenee kaeɛ sɛ, “Ne din de Magozwe.
Magozwe sidis en la korto ĉe la domo kun la verda tegmento, legante rakontolibron de la lernejo. Tomaso venis kaj sidis apud li. “Pri kio temas la rakonto?” demandis Tomaso. “Temas pri knabo, kiu fariĝas instruisto,” respondis Magozwe. “Kiel nomiĝas la knabo?” demandis Tomaso. “Li nomiĝas Magozwe,” diris Magozwe ridetante.
Lesley Koyi
Wiehan de Jager
Agnes Asamoah-Duodu (OLE Ghana)
asanta
5-a nivelo
Sonregistraĵo por tiu ĉi rakonto ankoraŭ mankas.
