Eka doroba ra mphesaphesa ra Giyani a
ku ri na swifanyetana swo pfumala
makaya. A swi amukela xin’wana na
xin’wana lexi siku ri swi
khomeleke swona.
Hi mixo wun’wana a va ri ku sungeni ka
mimete ya vona
endzhaku ka loko va etlerile epatwini
exirhamini. Ku ringeta ku tikufumeta
va tshiverile ndzilo hi nthyaka leri a ri ri
eka xo chela thyaka.
Exikarhi ka swifanyetana leswi a ku ri na
loyi a vitaniwa Matewu. A ku ri yena
lontsongo
eka vona.
En la okupata urbo Najrobo, malproksime de zorgema vivo hejme, loĝis grupo de senhejmaj knaboj. Ili bonvenigis ĉiun tagon kiel ajn ĝi venis. Unu mateno, la knaboj pakis siajn matojn post dormado sur malvarmaj trotuaroj. Por forpeli la malvarmon ili ekbruligis fajron per rubo. Inter la grupo de knaboj estis Magozwe. Li estis la plej juna.
Vatswari va Matewu va lovile a ri na
ntlhanu wa malembe. U yile a ya tshama
na malume wa yena. Wanuna loyi a nga ri
na mhaka na Matewu. A nga n’wi nyiki na
swakudya swo enela. A n’wi tirhisa
mitirho yo tika swinene.
Kiam la gepatroj de Magozwe mortis, li havis nur kvin jarojn. Li iris loĝi kun sia onklo. Ĉi tiu viro ne zorgis pri la infano. Li ne donis al Magozwe sufiĉe da manĝaĵo. Li igis la knabon multe labori.
Loko Matewu a ringeta ku gungula a
biwa. Loko a kombela ku ya exikolweni
na kona a biwa. Ivi malume wa yena a ku,
“U xiphukuphuku ngopfu wena u nge
pasi.”
Endzhaku ka malembe manharhu a karhi
a xanisiwa, Matewu a kunguhata ku
baleka ekaya. A sungula ku
tshama eswitarateni.
Se Magozwe plendis aŭ demandis, lia onklo batis lin. Kiam Magozwe petis, ĉu li povas iri al lernejo, lia onklo batis lin kaj diris: “Vi estas tro stulta por lerni ion ajn.” Post tri jaroj de ĉi tiu traktado Magozwe forkuris de sia onklo. Li ekloĝis surstrate.
Vutomi bya le switarateni bya vava na
swona swifanyetana swo tala swa
kayakaya ku kuma swakudya. Mikarhi
yin’wana va khomiwa kumbe va biwa.
Loko va vabya ku lava munhu wova
pfuna.
Ntlawa lowu wa vafana a wu tihanyela hi
mali leyi va yi kumaka loko va famba va
kombela na loko va xavisa tipulasitiki.
Vutomi a byi tikisiwa ngopfu hi mitlawa
leyi a yi tshamela ku lwa leswaku va ta
lawula ndhawu yo
karhi.
Strata vivo estis malfacila kaj la plej multo de la knaboj luktis ĉiutage nur por akiri manĝon. Foje ili estis arestitaj, foje batitaj. Kiam ili estis malsanaj, estis neniu por helpi. La grupo dependis de la malmulta mono, kiun ili akiris de almozpetado, kaj de vendado de plastoj kaj aliaj reciklado. La vivo estis eĉ pli malfacila pro bataloj kun rivalaj grupoj, kiuj volis regi partojn de la urbo.
Siku rin’wana Mahewu a ha lava
swakudya eka xichelathyaka a
vona buku ya xitory ya khale no thyaka. A
yi dzudza thyaka a yi chela esakeni ra
yena.
Masiku hinkwawo a humesa buku leyi a
languta swifaniso. A nga koti ku hlaya.
Iun tagon, dum Magozwe trarigardis la rubujojn, li trovis malnovan ĉifonan rakontolibron. Li purigis la malpuraĵon de ĝi kaj metis ĝin en sian sakon. Ĉiutage poste li elprenis la libron kaj rigardis la bildojn. Li ne sciis kiel legi la vortojn.
Swifaniso swa xitori lexi a swi ri swa jaha
leri nga kula ri va muhahisi swa
swihahampfhuka.
Mahewu a hamba a lorha a karhi a
hahisa swihahampfhuka. Mikarhi
yin’wana a tivona ku ri yena jaha leri nga
eka xitori.
La bildoj rakontis la historion de knabo, kiu fariĝis piloto. Magozwe revus esti piloto. Foje, li imagis, ke li estas la knabo en la rakonto.
Siku rin’wana a ku titimela swinene loko
Mahewu a yimile etlhelo ka patu a karhi a
kombela. Wanuna un’wana a n’wi
tshinelela. “Kunjhani?
Hi mina Tomasi. Ndzi tirha kwala kusuhi
laha u nga kumaka swo miyeta nyoka.”
Ku vula wanuna.
U kombetile yindlu yin’wana ya
xitshopana ya lwangu ra bulu.
“Ndzi tshemba leswaku u nga ta ku kuma
swakudya.
Mahewu a languta wanuna, a languta
yindlu. “Kumbexana.” Ku vula Mahewu a
karhi a famba.
Malvarmis kaj Magozwe staris sur la vojo almozpetante. Viro iris al li. “Saluton, mi estas Tomaso. Mi laboras proksime ĉi tie, en loko, kie vi povas havi ion por manĝi,” diris la viro. Li indikis flavan domon kun blua tegmento. “Mi esperas, ke vi iros tien por iom manĝi?” li demandis. Magozwe rigardis la viron, kaj poste la domon. “Eble,” li diris, kaj foriris.
Eka tinhweti leti landzelaka, Mahewu a
tshamela ku vona Tomasi. Tomasi a
rhandza ku vulavula na vanhu exitarateni.
Tomasi a tlhela a yingisela na swirilo swa
vanhu. A nga heli mbili, a nga rhukani na
swona a hlonipha.
Van’wana va vafana va vo pfumala
matswari va sungule ku fambela endlwini
ya xitshopana na lwangu ra
bulu ku kuma swakudya nanhlikanhi.
Dum la sekvaj monatoj, la senhejmaj knaboj kutimis vidi Tomason. Li ŝatis paroli kun homoj, precipe homoj surstrate. Tomaso aŭskultis la rakontojn pri la vivoj de homoj. Li estis serioza kaj pacienca, neniam malĝentila aŭ senrespekta. Iuj el la knaboj komencis iri al la flava kaj blua domo por manĝi tagmeze.
Mahewu a tshamile endleleni a karhi a
languta buku ya yena ya swifaniso loko
ku ta humelela Tomasi a fika a tshama
etlhelo ka yena.
“Xana buku leyi yi vulavula hi yini?” ku
vutisa Tomasi.
“Hi jaha leri nga va muhahisi wa
swihahampfhuka.” Ku hlamula
Mahewu.
“Vito raj aha ra kona i mani” Ku vutisa
Tomasi.
“A ndzi tivi, a ndzi swi koti ku hlaya.” Ku
vula Mahewu.
Magozwe sidis sur la trotuaro rigardante sian bildlibron, kiam Tomaso sidiĝis apud li. “Pri kio temas la rakonto?” demandis Tomaso. “Temas pri knabo, kiu fariĝas piloto,” respondis Magozwe. “Kiel nomiĝas la knabo?” demandis Tomaso. “Mi ne scias, mi ne scias legi,” diris Magozwe mallaŭte.
Loko va hlangana kambe, Mahewu u
sungurile ku hlamusela Tomasi xitori xa
yena. A ku ri xitori xa leswi nga n’wi
humelela loko a ha tshama na malume
wa yena.
Tomasi a nga vulavulanga ngopfu kambe
o yingisela. A nga vuli leswaku Mahewu u
fanele ku endla yini.
Mikarhi yin’wana a va ta vulavula va karhi
va tidyela endlwini ya lwangu ra bulu.
Kiam ili renkontiĝis, Magozwe komencis rakonti sian propran historion al Tomaso. Ĝi estis la rakonto de lia onklo kaj kial li forkuris. Tomaso ne multe parolis, kaj li ne diris al Magozwe kion fari, sed li ĉiam aŭskultis atente. Foje ili parolis dum ili manĝis ĉe la domo kun la blua tegmento.
Loko siku ra ku velekiwa ra Mahewu hi
fika, Tomasi u n’wi nyikile buku ya
switori. A ku ri na xitori xa jaha ra le
switandini leri nga kula ri hetelela ri
duma hi ku tlanga
bolo.
Tomasi u hlayerile Mahewu xitori lexi ko
hlaya swinene ku kondza ku fika siku
rin’wana a ku:
“Ndzi vona wonge i nkarhi w ova u ya
exikolweni ku ya dyondza ku hlaya. U swi
vona njhani?”
Tomasi u vuye a hlamusela leswaku u
tiva tindhawu to hlaya laha vana va nga
tshamaka va tlhela va ya exikolweni.
Proksime al la deka naskiĝtago de Magozwe, Tomaso donis al li novan rakontolibron. Ĝi estis rakonto pri vilaĝa knabo, kiu kreskis esti fama futbalisto. Tomaso legis tiun rakonton al Magozwe multfoje, ĝis unu tago li diris, “Mi pensas, ke venis la tempo, por vi iri al lernejo kaj lerni kiel legi. Kion vi pensas?” Tomaso klarigis, ke li scias pri loko, kie infanoj povas loĝi kaj iri al lernejo.
Mahewu u vuye a ehleketa hi mhaka leyi
y ova a ya exikolweni. Kambe a tlhela a
ehleketa leswaku malume wa yena a nga
va a nga hembi leswaku yena i
xiphukuphuku na swona a nge dyondzi
nchumu.
Loko vo n’wi ba kwale xikolweni ke? A
chava swinene. “Kumbe swi antswa ndzi
titshamela kwala switarateni.” Ku hleketa
Mahewu.
Magozwe pensis pri ĉi tiu nova loko, kaj pri irado al lernejo. Kaj kio se lia onklo pravus kaj li estus tro stulta por lerni ion ajn? Kio se ili batus lin ĉe ĉi tiu nova loko? Li timis. “Eble estas pli bone resti loĝanta sur la strato,” li pensis.
U vuye a kombisa Tomasi leswi a
chavaka swon. Kambe Tomasi u ringetile
ku n’wi kombisa leswaku vutomi byi ta
antswa swinene a nga chavi na nchumu.
Li dividis siajn timojn kun Tomaso. Post iom da tempo la viro trankviligis la knabon, ke la vivo povus esti pli bona ĉe la nova loko.
Mahewu u vuye a ya nghena eka yindlu
ya lwangu ra rihlaza. U
fikile a tshama na majaha mambirhi.
Eka yindlu leyi a ku tshama khume wa
vana, Hahani Sindi na nuna wa yena,
timbyana tinharhu, ximanga, na mbuti ya
khale swinene.
Kaj tiel Magozwe translokiĝis en ĉambron en domo kun verda tegmento. Li dividis la ĉambron kun du aliaj knaboj. Entute estis dek infanoj loĝantaj en tiu domo. Kune kun onklino Cissy kaj ŝia edzo, tri hundoj, kato, kaj maljuna kapro.
Mahewu u vuye a sungula xikolo. A swi
tika swinene. A fanele ku dyondza swo
tala.
Mikarhi yin’wana a lava na ku tshika.
Kambe a ehleketa hi muhahisi wa
swihahampfhuka na mutlangi wa bolo
eka buku ya switori. Ku fana na vona, a
nga tshikangi.
Magozwe komencis lernejon kaj ĝi estis malfacila. Li havis multon por lerni post malfrua komenco. Foje li volis rezigni. Sed li pensis pri la piloto kaj la futbalisto en la rakontolibroj. Kiel ili, li ne rezignis.
Mahewu a titshamerile jarayini eka yindlu
ya lwangu ra rihlaza a karhi a hlaya buku
ya switori ya le xikolweni. Tomasi u fikile
a tshama etlhelo ka yena.
“Xana xitori xi vulavula hi yini?” ku vutisa
Tomasi.
“I xa mufana loyi a nga va mudyondzisi.”
Ku hlamula Mahewu.
“I mani vito ra jaha leri?” Ku vutisa
Tomasi.
“Vito ra yena i Mahewu.” Ku hlamula
Mahewu a karhi a n’wayitela.
Magozwe sidis en la korto ĉe la domo kun la verda tegmento, legante rakontolibron de la lernejo. Tomaso venis kaj sidis apud li. “Pri kio temas la rakonto?” demandis Tomaso. “Temas pri knabo, kiu fariĝas instruisto,” respondis Magozwe. “Kiel nomiĝas la knabo?” demandis Tomaso. “Li nomiĝas Magozwe,” diris Magozwe ridetante.
Lesley Koyi
Wiehan de Jager
Arnold Mushwana
conga
5-a nivelo
Sonregistraĵo por tiu ĉi rakonto ankoraŭ mankas.
