Luno nj’olugano lw’omusinde oyu balanganga baati Mulongo. Mulongo gaali mufubuka oboneha obulaŋi leha coka n’ali wa muŋuudu. Lwali lulala Mulonga n’aŋiima gaŋulira nagasusuni ni hemba omudugere. Olwaŋulira hino amate gasulula. Gemeerera gahejaheja ohwosa olu gaguduye Nagasusuni eyihaali mu bisaga by’omusaala ŋamungulu. Nagasusuni hatumatuma ni hasagasa ebiitu “chitik, chitik, chitik” oti hani hahubba lubeye. Ni haweene Mulongo nahalengereye hatagiha ohutuumatuuma ni hatiina eri omudugere. Nekola yaaho eri oti yalubeye Nagasusuni hatiinanga pohemerera ohuhahasa haati Mulongo ali huhalondaho batiine eri omudungere.
Jen la historio de Ngede, la Mielgvida Birdo, kaj avida junulo nomata Gingile. Unu tagon dum Gingile estis ĉasanta li aŭdis la vokon de Ngede. La buŝo de Gingile komencis akvumi pro la penso pri mielo. Li haltis kaj aŭskultis atente, serĉante ĝis li vidis la birdon en la branĉoj super sia kapo. “Ĉitik-ĉitik-ĉitik”, krakis la birdeto, dum li flugis al la sekva arbo, kaj la sekva. “Ĉitik, ĉitik, ĉitik”, li vokis, haltante de tempo al tempo por esti certa, ke Gingile sekvas.
Olufanyuma lw’edakiika oti hani 30 nagasusuni bombi ni Mulongo boliire aŋali omusala jambula. Nagasusuni hejabangulya ni henda Mulongo abone aŋali omudugere. Wayire nga Mulongo sigabonanga aŋali enjuhi aye gamanyire ati nagasusuni saŋanga hudulinga. Nagasusuni gaali geguliye esiina mu hulagirira aŋali omuddugere. Gamanyanga aŋali agayali agabba era agalimo omudugere ogunyunyula oti hi.
Post duonhoro ili atingis grandan sovaĝan figarbon. Ngede freneze saltetis inter la branĉoj. Li tiam staris sur unu branĉo kaj klinis sian kapon al Gingile kvazaŭ dirante, “Jen ĝi! Venu nun! Kio okupas vin tiom longe?” Gingile ne povis vidi iujn abelojn de sub la arbo, sed li fidis Ngede.
Mulongo gataaye ebyoma bibye ebigatambisanga mu huŋiima ŋamusaala ogwo omujambula. Gateenya obuhwi gaŋambya omuliro. Omuliro ni gwahena ohuŋamba gatamo olusaala olwebihula mu hwaduha. Olusaala olwo ni lwaŋamba omuliro galuŋambiiye ameeno ganiina ni nalwo hu jambula.
Do Gingile demetis sian ĉaslancon sub la arbon, kunigis kelkajn sekajn branĉetojn kaj faris fajreton. Kiam la fajro bone brulis, li metis longan sekan bastonon en la koron de la fajro. Ĉi tiu ligno estis speciale konata fari multon da fumo dum ĝi brulis. Li komencis grimpi, tenante la malvarmetan finon de la fumanta bastono en siaj dentoj.
Amangu ago gaŋulira enjuhi ni jisingirira mu kombe. Gaŋeega ati “Nga hiraŋi era nga nenda obuŋoomi w’omudugere.” Ni gola ŋakoombe amangu ago gasosolya olusaala oluliho omuliro mu kombe. Enjuhi Japwanguha mu koombe n’obusungu obutasoboha.
Baldaŭ li aŭdis la laŭtan zumadon de la okupataj abeloj. Ili eniris kaj eliris el kavaĵo en la arbotrunko – sia abelujo. Kiam Gingile atingis la abelujon, li puŝis la fumantan finon de la bastono en la kavon. La abeloj elflugis, koleraj kaj kruelaj. Ili forflugis pro la fumon – sed ne antaŭ ol ili donis al Gingile dolorajn pikilojn!
Enjuhi ejisinga obungi ni jahena ohutula Mulongo gahubya mu kombe gatusangamo abiyali. Egayali gaali gabba atenga gahenuluha omudugere leha huleha. Agandi galimo n’ebyana. Enjuhi ejindi jamulumirengaho aye sigabifaho. Ogugwe gwali gwahuta biyali mu hisaŋu ehi gaali nahyo nahyambaye mwigosi ni hireerejera hu hifuba. Ni gahena ohusohona ebiyali mu kombe ganihuha polapola.
Kiam la abeloj estis ekstere, Gingile puŝis siajn manojn en la neston. Li elprenis manplenojn da la peza mielĉelaro, gutanta per riĉa mielo kaj plena de dikaj, blankaj larvoj. Li metis la vaksaĵon zorge en la saketon, kiun li portis sur sian ŝultron, kaj komencis grimpi suben laŭ la arbo.
Nagasusuni n’esuubi eryene eringi galengerera Mulongo n’ahola ebi ahola. Ahayuni hano habihiya mwideŋo omwo ni henda Mulongo ahadanyireho aŋo oguyali ogwijuyemu ebyana by’enjuhi n’obulimbo. Wahawene nagasusuni ni hatuuma tuuma husaga j’emisaala mwideŋo. Mulongo ganinuhanga eno hosi hesenda ohwola ni hagwa hwibale ohupihupi n’omusinde ono. Haali aŋo ni haguujiriye omugabo gwaho ng’olu sambo yaali ti omulagiriri afuna ahasiimo.
Ngede fervore spektis ĉion, kion Gingile faris. Li atendis, ke li lasu dikan pecon de mielĉelaro kiel dankoferon al la Mielgvidisto. Ngede flirtis de branĉo al branĉo, pli kaj pli proksime al la tero. Fine Gingile atingis la fundon de la arbo. Ngede sidis sur rokon proksime al la knabo kaj atendis sian rekompencon.
Nehabona Mulongo gesimihisya muliro abugula ebitamba bibye nga geterayo yingo galeha ahayuni nago huhyerere. Nagasusuni hagululuha hagwa hwibale eryali emutwe w’omuŋimi ono Mulongo hamulengerera. Mu busungu owene obungi habobogana ni haloma hati, “Vic-torr! Vic-torr!” Kyoka Mulongo gemeerera gahaŋaasa ahayuni nga adyadyaliha. Gahena gahaloma ati “Meeri olwo weesi wendaho ahatu? Ha! Kaho nj’ani aholire omulimo gwosigwosi era galumiwa n’ohulumiwa n’enjuhi? Lwahina ngabana ni neewe omudugere omulaŋi guti hanayinangewe? Ŋwaŋo oje wendule ehy’egulo ehindi!” Mulongo gahena geswanyulya era gasimbuha gahadahada ni gesonia engeri eyi otabonangaho! Nagasusuni gebuusa lwahina omusinde ono abwaga ekola ekale eyohusiima ahuholeye ehiraŋi! Nagasusuni hano sinjahaali ni habula maani era nabuli mu ngeli haali haja hwesasusa.
Gingile estingis la fajron, prenis sian lancon kaj ekmarŝis hejmen, ignorante la birdon. Ngede kolere vokis, “VIC-torr! VIC-torrr!” Gingile haltis, fiksrigardis la birdeton kaj laŭte ridis. “Vi volas iom da mielo, ĉu ne, mia amiko? Ha! Sed mi faris la tutan laboron kaj ricevis ĉiujn de la pikojn. Kial mi dividu iun el ĉi tiu dolĉa mielo kun vi?” Poste li ekiris. Ngede furiozis! Ĉi tio ne estis maniero trakti lin! Sed li venĝos.
Nagasusuni galindaho ni getegeresa omusinde ono ohuhena emyesi migerere jiiti koniŋo gahejayo omwegalulo. Ni ŋabitireŋo esabbiti nj’ejo Mulongo nindi gaŋulira ahanagasusuni ni hemba eby’omundugere. Olwohuba Mulongo gaali ahihebulira ebiraŋi ebigafuna huluutuyira, genyoheramo hyaja ohulusa galonda ahayuni nago. Nagasusuni ni hahena ohwebodoosa edeŋo halehera ohwemba olwembo lwaho olwa “chitik-chitik-chitik” nga hagwa hugusala oguŋwa ogubba. Nga Mulongo aloowosa ati, “Paaŋo” era galoma ati “Ekombe etehwa ohuba mu gusaala guno.” Ohutahena biseera Mulongo gaŋambya muliro nga bulijo olusaala lulwe olwaduha obulaŋi naluŋambihise ameeno ganina omusaala. Ahanagasusuni ho hehaaye nalengerera ebija mu moni.
Unu tagon pluraj semajnoj poste, Gingile denove aŭdis la mielan vokon de Ngede. Li memoris la bongustan mielon, kaj fervore sekvis la birdon denove. Post gvidado de Gingile laŭ la arbara rando, Ngede haltis por ripozi en granda ombrela dornarbo. “Ahh,” pensis Gingile. “La abelujo devas esti en ĉi tiu arbo.” Li rapide faris sian malgrandan fajron kaj komencis grimpi, la fumanta branĉo en liaj dentoj. Ngede sidis kaj rigardis.
Mulongo ganiinanga eno pogeŋunja lwahina saŋuliraho njuhi ni jisingirira hyabulijo. Ng’aŋo aŋeega ati “Aŋaliri aŋo ekombe eri ŋale mu gati mu hisaala” Ebiŋeego bibye byosi byosi byali hu huniina n’ohubuŋoomi w’omudugere. Gaja ohuhebuhilira ali ŋalala n’engwe. Engwe yino yaali eri huŋungulaho olw’obudembi wohuŋiima ehyohulya owiire buli huno. Habuhyabuhya engwe yino hiisi mu muusi yaŋumuliranga mu hisaala hino ehiyendanga oti hi. Mulongo ni gesinduha. Ohwingiririra ero ly’engwe hwayeŋunyisa era hwayiŋambya n’obusungu. Engwe siyahoma hu huminyaala hwongene aye yaasama yahenamo ageeno gayo agoogi yahena yatumira hu musinde ono yamuŋalaŋala amadete mu moni mwosimwosi.
Gingile grimpis, miranta kial li ne aŭdis la kutiman zumadon. “Eble la abelujo estas profunde en la arbo,” li pensis al si. Li tiris sin supren laŭ alia branĉo. Sed anstataŭ la abelujo, li fiksrigardis la vizaĝon de leopardo! Leopardo tre koleris pro la kruda interrompo de sia dormo. Ŝi duonfermis la okulojn kaj malfermis la buŝon por malkaŝi siajn tre grandajn kaj tre akrajn dentojn.
Mulongo gahayahayana ohuninuha ehyaŋwawo gerehula gehubba ŋaasi. Wahaŋuliye omufuuma. Gabbwagiha amagumba agaŋeraho. Yade nga Mulongo gaali n’obubbwagihi galomire ati “ŋano ŋafiira muloge.” Gaduluma nj’olu hiŋangiha ekabi endani n’eri ti engwe siyamulondaho. Oba yaali ehiiri ndembi oba yasalaŋo husalaŋo ohutamubbinga si humanyire. Emamba j’amadete agengwe yaŋala Mulongo sijamuŋwaho obulamu buwe wosi wosi. Nagasusuni gegalula era Mulongo sigagobolayo hulonda mulagiriri w’aŋali omudugere yeesi.
Antaŭ ol Leopardo povis ĵeti sin al Gingile, li rapidis suben laŭ la arbo. Pro hasto, li maltrafis branĉon, kaj alteriĝis peze sur la teron tordante sian maleolon. Li marŝis kiel eble plej rapide. Feliĉe por li, Leopardo ankoraŭ estis tro dormema por postkuri lin. Ngede, la Mielgvidisto, venĝis sin. Kaj Gingile lernis sian lecionon.
Ni naŋo, abaana ba Mulongo n’abejihulu babe ni baŋulira ebyaliŋo behiise eŋono mu hayuni aho. Ohuŋwa olwo hiisi olubajasa enjuhi baleheraho aŋo nagasusuni ehitundu hy’ehiyali ehirimo ebyana.
Kaj do, kiam la infanoj de Gingile aŭdas la historion de Ngede, ili respektas la birdeton. Kiam ajn ili rikoltas mielon, ili certe lasas la plej grandan parton de la mielĉelaro por Mielgvidisto.
Zulu folktale
Wiehan de Jager
Bukheye Mulongo Christopher
njola
4-a nivelo
Sonregistraĵo por tiu ĉi rakonto ankoraŭ mankas.
