Oshikunino shakuku osha li oshikumithi, omwa li omahangu, iilyawala nomidhika. Ihe shoka sha li mo oshihokithi kwaayihe osho omambanana. Nonando kuku okwa li e na aatekulu oyendji, ngame onda li ndi shi shi kutya ongame nda li ndi holike unene kuye. Okwa hiya ndje olwindji ndi ye kegumbo lye. Okwa li wo ha lombwele ndje iiholekwanima. Opwa li owala oshiholekwa shimwe inee shi lombwela ndje sho osho: pehala mpoka ha pithile omambanana.
La ĝardeno de avinjo estis mirinda, plena da sorgo, milio kaj manioko. Sed plej bonaj de ĉio estis la bananoj. Kvankam avinjo havis multajn genepojn, mi sekrete sciis, ke mi estas ŝia plej ŝatata. Ŝi ofte invitis min al sia domo. Ŝi ankaŭ diris al mi sekretetojn. Sed estis unu sekreto, kiun ŝi ne dividis kun mi: kie ŝi maturigis bananojn.
Esiku limwe onda mono oshimbamba oshinene sha tungwa nomanenge sha anekwa pomutenya pondje yegumbo lyakuku. Sho nde mu pula kutya osha shike okwa yamukula ta ti: “Shoka osho oshimbamba shandje shuumpulile.” Pooha dhoshimbamba opwa li omafo gomambanana ngoka kuku a li ta pilula ethimbo nethimbo. Onda li nda kwatwa kokatalekonawa. “Omafo ogashike ngono kuku?” Osho nda pula. Neyamukulo ndyoka nda pewa: “Ogo omafo gandje guumpulile.”
Iun tagon mi vidis grandan pajlan korbon metitan en la sunbrilo ekster la domo de avino. Kiam mi demandis, por kio ĝi utilas, la sola respondo, kiun mi ricevis, estis: “Ĝi estas mia magia korbo.” Apud la korbo, estis pluraj bananfolioj, kiujn avino turnis de tempo al tempo. Mi scivolis. “Por kio servas la folioj, avinjo?” Mi demandis. La sola respondo, kiun mi ricevis, estis: “Ili estas miaj magiaj folioj.”
Osha li oshihokithi okutala kuku, omambanana, omafo gomambanana noshimbamba oshinene sha ningwa momanenge. Ashike kuku okwa tumu ndje ndi ye kumeme ndi ka ninge sha. “Kuku kwatha ndje alikana ndi tale nkene to longekidha…” “Ino kala omunamanganga ngaaka kanona ngoye, ninga shoka to lombwelwa,” kuku osho a popi nomuthindo. Onda tondoka nonda yi.
Estis tre interesa rigardi Avinjon, la bananojn, la bananajn foliojn kaj la grandan pajlan korbon. Sed avinjo sendis min al mia patrino pro komisio. “Avinjo, mi petas, lasu min rigardi dum vi preparas …” “Ne obstinu, infano, faru tion, kion oni diras al vi,” ŝi insistis. Mi ekkuris.
Sho nda galuka onda adha kuku a kuutumba pondje, kapwa li oshimbamba nomambanana kaga li po. “Kuku oshimbamba osha yi peni, omambanana oge li peni no…” Ashike eyamukulo olya li owala: “Oge li mehala lyandje lyuumpulile.” Osha li tashi shololitha!
Kiam mi revenis, avinjo sidis ekstere sed kun nek la korbo nek la bananoj. “Avinjo, kie estas la korbo, kie estas ĉiuj bananoj, kaj kie …” Sed la sola respondo, kiun mi ricevis, estis: “Ili estas en mia magia loko.” Ĝi estis tre seniluziiga!
Konima yomasiku gaali, kuku okwa tumu ndje ndi ka tale olwoondje lwe mondunda ye yokulala. Sho nda egulula omweelo, onda kundwa kezimba ewanawa lyomambanana ga pya. Meni lyondunda omwa li oshimbamba shakuku shuumpulile shoka sha ningwa momanenge. Osha li sha siikilwa nawa nekumbatha ekulu. Onda suukulula ko e tandi fenya ezimba ndyoka lya nika nawa.
Du tagojn poste, avinjo sendis min preni ŝian bastonon el sia dormoĉambro. Tuj kiam mi malfermis la pordon, bonvenigis min la forta odoro de maturaj bananoj. En la interna ĉambro estis la granda magia pajla korbo de avinjo. Ĝi estis bone kaŝita sub malnova litkovrilo. Mi levis ĝin kaj flaris tiun gloran odoron.
Onda haluka sho ndu uvu ewi lyakuku ta igidha ndje, “Ano oto ningi shike? Endelela mbala wu ete olwoondje lwandje.” Onda zi mo neendelelo nolwoondje lwe. “Oto imemeha shike ano?” kuku osho a pula. Epulo lye olya dhimbulutha ndje kutya ngiika onda li tandi imemeha sho nda mono oshiholekwa shuumpulile we.
La voĉo de avinjo surprizis min, kiam ŝi vokis: “Kion vi faras? Rapidu kaj alportu al mi la bastonon.” Mi elrapidis kun ŝia bastono. “Pri kio vi ridetas?” Avinjo demandis. Ŝia demando konstatigis min, ke mi ankoraŭ ridetis pro la malkovro de ŝia magia loko.
Esiku lya landula kuku sho e ya a talele po meme, onda matukile kegumbo lye ndi ka tale natango omambanana. Omwa li ehila lyomambanana ga pya nawa. Onda tona ko limwe e tandi li holeke mohema yandje. Sho nda siikile ko nawa koshimbamba, onda yi konima yegumbo e tandi li li po meendelelo. Olya li etoye, inandi lya nando onale embanana etoye lye li fa.
La sekvan tagon, kiam avinjo vizitis mian patrinon, mi rapidis al ŝia domo por denove kontroli la bananojn. Estis aro tre matura. Mi elektis unu kaj kaŝis ĝin en mia robo. Ree kovrinte la korbon, mi iris malantaŭ la domon kaj rapide manĝis ĝin. Ĝi estis la plej dolĉa banano, kiun mi iam gustumis.
Esiku lya landula manga kuku a li moshikunino ta fulu mo iikwamboga, ondi iyakele mondunda ye e tandi tala omambanana. Onda kwatwa kemakelo nonda kutha okapandi komambanana ge li gane. Manga tuu tandi nyoweke ndu uka komweelo, ondu uvu kuku ta kolola pondje. Onde shi pondola okuholeka omambanana mohema yandje e tandi piti po puye nda fa ndaa na sha.
La sekvan tagon, kiam avinjo estis en la ĝardeno, rikoltante legomojn, mi enŝteliĝis kaj rigardis la bananojn. Preskaŭ ĉiuj maturiĝis. Mi ne povis ne preni kvar. Dum mi piedpintis al la pordo, mi aŭdis la tuson de avinjo ekstere. Mi sukcesis ekkaŝi la bananojn sub mia robo kaj preterpasis ŝin.
Esiku lya landula olya li esiku lyomalandithilo. Kuku okwa meneka ongula onene. Oha faalele aluhe omambanana nomudhika a ka landithe komalandithilo. Esiku ndyoka inandi ya nande mbala kuye ndi ke mu popithe. Ashike kanda li tandi vulu oku mu idhimbika ethimbo ele.
La sekva tago estis bazara tago. Avinjo frue vekiĝis. Ŝi ĉiam prenis maturajn bananojn kaj maniokon por vendi en la bazaro. Mi ne rapidis viziti ŝin tiun tagon. Sed mi ne povis eviti ŝin longe.
Kongulohi ondi ithanwa kumeme natate nakuku. Onda li nda tseya nale kutya shoka tashi ithanitha ndje oshike. Uusiku mboka sho nda ka lala, onda li ndi shi shi kutya itandi yaka we tuu nande, itandi yaka iinima yakuku, itandi yaka iinima yaakuluntu yandje itandi yaka wo nando iinima yomuntu gulwe i ili.
Poste tiun vesperon vokis min mia patrino kaj patro, kaj Avinjo. Mi sciis kial. Tiun nokton, kiam mi ekdormis, mi sciis, ke mi neniam plu povos ŝteli, ne de avinjo, ne de miaj gepatroj, kaj certe ne de iu alia.
Ursula Nafula
Catherine Groenewald
Rachel Nandjembo
Rachel Nandjembo
ndonga
4-a nivelo
