Momukunda gumwe gu li molusilu lwondundu onene yomuKenya muAfrika lyokuuzilo, omwa li mwa kala okakadhona okashona hoka ka li haka longo nayina momapya. Edhina lyako Wangari.
En vilaĝo sur la deklivoj de la Monto Kenjo en Orienta Afriko, infanineto laboris en la kampoj kun sia patrino. Ŝia nomo estis Wangari.
Wangari okwa li e hole okukala pondje. Okwa li ha papula okakunino kawo netemo e ta kunu oombuto mevi epyu.
Wangari amis esti ekstere. En la manĝĝardeno de sia familio, ŝi disrompis la grundon per sia maĉeto. Ŝi premis semetojn en la varmetan teron.
Ethimbo ndyoka a li e hole unene ethimbo lyokongulohi sho etango opo owala lya yi mo. Shampa kwa luudha niimeno kee yi wete we, ye opo ta dhimbulukwa okuya kegumbo. Oha landula ihe okandjila kokoompadhi hoka ka taakana omapya, ta taaguluka okapompolonga e ta yi kegumbo.
Ŝia preferata horo de la tago estis tuj post la sunsubiro. Kiam la mallumo estis tro por vidi la plantojn, Wangari sciis ke venis la horo por hejmeniri. Ŝi sekvis the vojetojn tra la kampoj, trapasanta riverojn survoje.
Wangari okakadhona ka li okanandunge noka li ka halelela oku ka tameka enongelo. Ashike yina nahe oya li ya hala a kale pegumbo te ya yakula. Sho a gwanitha oomvula heyali, omumwayinamati omukuluntu okwa indile aakuluntu yawo ye mu ethe a ye kenongelo.
Wangari estis lerta infano kaj atendis senpacience studi lerneje. Sed ŝia patrino kaj patro volis ke ŝi restu hejmen por helpi ilin. Kiam ŝi estis sepjaraĝa, ŝia pli aĝa frato persvadis iliajn gepatrojn permesi ŝin eniri la lernejon.
Wangari okwa li e hole okwiilonga! Okwi ilongo iinima oyindji membo kehe ndyoka a lesha. Okwa piti nawa mosikola nokwa li nokuli a pewa ompito opo e ki ilonge koAmerica. Wangari okwa li a nyanyukwa noonkondo! Okwa li a hala okutseya oshindji kombinga yuuyuni.
Ŝi ŝatis lerni! Wangari lernis pli kaj pli de ĉiu libro legita. Ŝi faris tiom bone lerneje ke ŝi estis invitita studi en Usono. Wangari estis ekcitita! Ŝi volis scii pli pri la mondo.
MoUnivesity yAmerika Wangari okwi ilongo iinima oyindji iipe. Okwi ilongo iimeno nankene yo hayi koko. Okwa dhimbulukwa wo nkene ye a putuka: oha dhana naamwayinamati momizile dhomiti omiwanawa dhomomithitu dhaKenya.
En la Usona universitato Wanari lernis multajn novajn aferojn. Ŝi studis plantojn kaj kiel ili kreskas. Kaj ŝi memoris kiel ŝi kreskis: ludanta kun ŝiaj fratoj en la ombro de la arboj en la belaj Kenjaj arbaroj.
Mpoka pu thike ti ilongo, opo wo pwa li pu thike okukoka kwohole ye sho a li e hole aantu yokoshilongo shawo Aakenya. Okwa hala ya kale ya manguluka noya nyanyukwa. Mpoka pu thike ti ilongo opo wo pu thike ohokwe ye okuloola kegumbo kuAfrika.
Ju pli ŝi lernis, des pli ŝi konstatis ke ŝi amis la homojn de Kenjo. Ŝi volis ke ili estu feliĉaj kaj liberaj. Ju pli ŝi lernis, des pli ŝi memoris sian Afrikan hejmon.
Sho a mana neilongo lye, okwa galukile kegumbo koKenya. Ashike okwa adha oshilongo sha lunduluka. Okwa ndhindhilike omapya omanenenene ga taakana ga tsa ho naaho. Aakulukadhi kaye na we iikuni yokutema omililo dhokupaka po. Aantu oya hepa naanona oya sa ondjala.
Kiam ŝi finis siajn studojn, ŝi revenis al Kenjo. Sed ŝia lando ŝanĝiĝis. Grandegaj bienoj etendis tra la lando. Hominoj ne havis lignon por fari kuirfajrojn. La homoj estis malriĉaj kaj la infanoj malsatis.
Wangari okwa dhiladhila mbala shoka e na okuninga. Okwa longo aakulukadhi okukuna omiti. Aakulukadhi oya landitha omiti ndhika e taa mono iimaliwa mbyoka ya longitha okulanda iipumbiwa yaanegumbo yawo. Aakulukadhi oya li ya nyanyukwa. Wangari e ya kwatha ya kale aapondoli naanankondo.
Wangari sciis kion fari. Ŝi instruis la hominojn kiel kreskigi arbojn de semoj. La inoj vendis la arbojn kaj uzis la monon por prizorgi siajn familiojn. La hominoj estis tre feliĉaj. Wangari helpis ilin senti potenca kaj forta.
Konima yethimbo, omiti ndhoka dha kunwa odha koko e tadhi ningi okuti. Omilonga nadho wo odha tameke okukunguluka omeya. Etumwalaka lyaWangari lya taandele miilongo iikwawo wo muAfrika. Monena oomiliyona dhomiti odha mene okuza mokankenya kaWangari.
Dum tempo pasis, novaj arboj kreskis arbaren, kaj la riveroj reekfluis. La mesaĝo de Wangari disvastiĝis tra Afriko. Hodiaŭ, milionoj da arboj kreskis de la semoj de Wangari.
Wangari okwa longo nuudhiginini. Aantu muuyuni oya ndhindhilike iilonga ye nuupenda we nokwa pewa epapa lyesimaneko. Epapa ndika olya li lya ithanwa “Nobel Peace Prize,” epapa lyesindano.
Wangari laboris diligente. Homoj ĉirkaŭ la mondo rimarkis, kaj donis al ŝi faman premion. Ĝi estas nomita la Pac-Premio de Nobel, kaj ŝi estis la unuan Afrikan hominon iam ricevi ĝin.
Wangari okwa si momuvo 2011, ashike ethimbo kehe tatu tala omiti omiwanawa, otatu mu dhiladhila.
Wangari mortis en 2011, sed ni povas pensi pri ŝi ĉiufoje ke ni vidas belan arbon.
Nicola Rijsdijk
Maya Marshak
Rachel Nandjembo
Rachel Nandjembo
ndonga
3-a nivelo
