Ehokololo otali popi kombinga yokadhila edhina lyako Ngede, omutonateli gwelonga lyoonyushi nomulumentu omugundjuka omunalwiho edhina lye Gingile. Esiku limwe Gingile manga a li a ya kuukongo okwa uvu Ngede ta lili, elilo ndyoka hali ulike kutya ope na elonga lyoonyushi lya paka. Gingile okwa tameke ta yeya mokudhiladhila uutoye womagadhi goonyushi. Okwa thikama e ta tameke ta pupu nawa, ta lengalenga ta kongo okadhila, sigo e ka mono pombanda miitayi yomuti moka ka li. “Tyiri, tyiri, tyiri,” okadhila okashona taka lili, ko taka tameke okutuka okuza komuti gumwe okuuka komukwawo. “Tyiri, tyiri, tyiri,” osho ka ithana, ko taka nambele po kashona taka shilipaleke kutya Gingile okwe ka landula ngaa.
Jen la historio de Ngede, la Mielgvida Birdo, kaj avida junulo nomata Gingile. Unu tagon dum Gingile estis ĉasanta li aŭdis la vokon de Ngede. La buŝo de Gingile komencis akvumi pro la penso pri mielo. Li haltis kaj aŭskultis atente, serĉante ĝis li vidis la birdon en la branĉoj super sia kapo. “Ĉitik-ĉitik-ĉitik”, krakis la birdeto, dum li flugis al la sekva arbo, kaj la sekva. “Ĉitik, ĉitik, ĉitik”, li vokis, haltante de tempo al tempo por esti certa, ke Gingile sekvas.
Konima yetatatundi, oya adha po omukwiyu omunene. Ngede okwa tameke ta ndjomboka niitayi yomukwiyu. Okwa ka nambela a mwena koshitayi shimwe e ta komona komutse ongo ta lombwele Gingile ta ti: “Omagadhi ogo ngaka! Ila ngashingeyi! Oshike wa tegelela?” Gingile ka li e wete nando onyushi yimwe andola tayi tuka lwoposhitayi shoka, ashike okwa li a inekela Ngede.
Post duonhoro ili atingis grandan sovaĝan figarbon. Ngede freneze saltetis inter la branĉoj. Li tiam staris sur unu branĉo kaj klinis sian kapon al Gingile kvazaŭ dirante, “Jen ĝi! Venu nun! Kio okupas vin tiom longe?” Gingile ne povis vidi iujn abelojn de sub la arbo, sed li fidis Ngede.
Gingile okwa tula egonga lye pevi, okwa gongele iikuni kohi yomuti e ta tema omulilo. Omulilo sho gwa hwama nawa, okwa tula oshiti oshile mokati keziko. Oshiti shika osha li hashi longithwa owina oshoka ohashi ningi olwithi olwindji uuna sha temwa. Okwa londo noshiti shoka komuti, e shi kwata nomayego kombinga ndjoka inaashi tema.
Do Gingile demetis sian ĉaslancon sub la arbon, kunigis kelkajn sekajn branĉetojn kaj faris fajreton. Kiam la fajro bone brulis, li metis longan sekan bastonon en la koron de la fajro. Ĉi tiu ligno estis speciale konata fari multon da fumo dum ĝi brulis. Li komencis grimpi, tenante la malvarmetan finon de la fumanta bastono en siaj dentoj.
Mbala mbala okwa li u uvite omuumo gwoonyushi. Odha li dhi ipyakidhila tadhi yi momututu dho hadhi zi mo. Sho tuu Gingile a thiki pomututu, okwa hwele ko oshikuni shoka a li e na tashi tsina olwithi. Oonyushi odha tameke okutuka tadhi zi ko kekololo dha geya dho odha pindjala. Odha tukile kokule oshoka kadhi hole olwithi. Ashike odha thigi ngaa Gingile dhe mu dhenga po oongona dha gwana nawa dho tadhi luluma.
Baldaŭ li aŭdis la laŭtan zumadon de la okupataj abeloj. Ili eniris kaj eliris el kavaĵo en la arbotrunko – sia abelujo. Kiam Gingile atingis la abelujon, li puŝis la fumantan finon de la bastono en la kavon. La abeloj elflugis, koleraj kaj kruelaj. Ili forflugis pro la fumon – sed ne antaŭ ol ili donis al Gingile dolorajn pikilojn!
Oonyushi sho dha zi mo adhihe Gingile okwa hili mo iimbombo nomahila ngoka ga li taga ziyolola omagadhi momututu. Mbika yihe okwe yi tula mompunda ndjoka a li a humbata kepepe lye, e ta londoloka ko komuti.
Kiam la abeloj estis ekstere, Gingile puŝis siajn manojn en la neston. Li elprenis manplenojn da la peza mielĉelaro, gutanta per riĉa mielo kaj plena de dikaj, blankaj larvoj. Li metis la vaksaĵon zorge en la saketon, kiun li portis sur sian ŝultron, kaj komencis grimpi suben laŭ la arbo.
Ngede okwa kala a tala nawa ashihe shoka Gingile a li ta ningi. Okwa li e na etegameno kutya Gingile ote mu thigile po wo tuu okapambu kehila lyomagadhi goonyushi olupandu. Ngede okwa li ta nuka niitayi okuza kushimwe nokoshikwawo e li poontayintayi dhomuti. Gingile osho a thiki pevi. Ngede okwa ka nambela kemanya li li popepi naye e ta tegelele a pewe ondjambi ye.
Ngede fervore spektis ĉion, kion Gingile faris. Li atendis, ke li lasu dikan pecon de mielĉelaro kiel dankoferon al la Mielgvidisto. Ngede flirtis de branĉo al branĉo, pli kaj pli proksime al la tero. Fine Gingile atingis la fundon de la arbo. Ngede sidis sur rokon proksime al la knabo kaj atendis sian rekompencon.
Gingile okwa dhimi owala omulilo, ta toola po egonga lye e ta ende u uka kegumbo, no inaa pupa ko nando okokadhila. “Tyi tyroo, tyi tyroo!” Ngede osho a lili neyeme. Gingile okwa thikama kashona e ta tala okadhila okashona e ka tongolola. Okwa yolo mokule e ta ti: “Owa hala omagadhi goonyushi kuume, hasho? Haha! Ndele ongame nda longo po iilonga ayihe, ngame ongame wo awike nda lika koonyushi. Omolwashike ndi na okutopola omagadhi nangoye?” Nokwa yi. Ngede okwa li a thita po! Hasho a li e na okuningwa ngaaka. Ashike okwa li e mu kwatela onyambi.
Gingile estingis la fajron, prenis sian lancon kaj ekmarŝis hejmen, ignorante la birdon. Ngede kolere vokis, “VIC-torr! VIC-torrr!” Gingile haltis, fiksrigardis la birdeton kaj laŭte ridis. “Vi volas iom da mielo, ĉu ne, mia amiko? Ha! Sed mi faris la tutan laboron kaj ricevis ĉiujn de la pikojn. Kial mi dividu iun el ĉi tiu dolĉa mielo kun vi?” Poste li ekiris. Ngede furiozis! Ĉi tio ne estis maniero trakti lin! Sed li venĝos.
Esiku limwe konima yiiwike yontumba, Gingile okwa uvu ishewe Ngede ta ithana ngaashi ha ningi uuna a mona omagadhi goonyushi. Gingile okwa dhimbulukwa omagadhi nuutoye wago, nokwa landula okadhila ngaashi tuu a ningile nale. Sho Ngede a falafala Gingile kooha dhomuthitu, okwa nambele keno enene a vululukwe po. “Iyaa! Elonga ngiika oli na okukala momuti muka.” Gingile osho a dhiladhila. Okwa tema mbala omulilo e ta tameke okulonda, omanga a kwata oshiti she tashi tsina nomayego. Ngede okwa kuutumba e mu tala nawa.
Unu tagon pluraj semajnoj poste, Gingile denove aŭdis la mielan vokon de Ngede. Li memoris la bongustan mielon, kaj fervore sekvis la birdon denove. Post gvidado de Gingile laŭ la arbara rando, Ngede haltis por ripozi en granda ombrela dornarbo. “Ahh,” pensis Gingile. “La abelujo devas esti en ĉi tiu arbo.” Li rapide faris sian malgrandan fajron kaj komencis grimpi, la fumanta branĉo en liaj dentoj. Ngede sidis kaj rigardis.
Gingile okwa londo, oti ipula kutya omolwshike mbela kee uvite nando okuuma kwoonyushi ngaashi shito. “Ngiika omututu ogu li pombanda puule,” osho a dhiladhila. Okwa londo natango u uka muundjendja womuti. Peha lyokumona oonyushi, okwa haluka sho i itsu ya talathana nongwe onkiitu oshipala noshipala! Ongwe oya li ya geya noonkondo sho ya yonenwa oomposi ngaaka. Ongwe oya thithikile kashona omeho gayo e tayi ekama okana kwayo kwa pwa ko, ya kenya komayego.
Gingile grimpis, miranta kial li ne aŭdis la kutiman zumadon. “Eble la abelujo estas profunde en la arbo,” li pensis al si. Li tiris sin supren laŭ alia branĉo. Sed anstataŭ la abelujo, li fiksrigardis la vizaĝon de leopardo! Leopardo tre koleris pro la kruda interrompo de sia dormo. Ŝi duonfermis la okulojn kaj malfermis la buŝon por malkaŝi siajn tre grandajn kaj tre akrajn dentojn.
Manga tuu ongwe inaayi mu nukila, Gingile okwa endelele mbala e ta londoloka ko komuti. Meulumo lye okwa palutha oshitayi mpoka a li e na okulyata. Okwa gu ko komuti e ti indwangula pevi, onyugu ye oya thongoka. Okwa tinongola te endelele ngaashi ta vulu. Lago enene ongwe oya li ya sa unene oomposi no inayi mu landula. Ngede, i ikuthile ko onyambi, naGingile okwi ilongo oshilongwa.
Antaŭ ol Leopardo povis ĵeti sin al Gingile, li rapidis suben laŭ la arbo. Pro hasto, li maltrafis branĉon, kaj alteriĝis peze sur la teron tordante sian maleolon. Li marŝis kiel eble plej rapide. Feliĉe por li, Leopardo ankoraŭ estis tro dormema por postkuri lin. Ngede, la Mielgvidisto, venĝis sin. Kaj Gingile lernis sian lecionon.
Oyana yaGingile sho yu uvu ehokololo lyaNgede oya li ya simaneke okadhila haka. Uuna aluhe ya tapa elonga lyoonyushi ohaa si aluhe oshimpwiyu ya thige po oshipambu shomutonateli gwomagadhi goonyushi!
Kaj do, kiam la infanoj de Gingile aŭdas la historion de Ngede, ili respektas la birdeton. Kiam ajn ili rikoltas mielon, ili certe lasas la plej grandan parton de la mielĉelaro por Mielgvidisto.
Zulu folktale
Wiehan de Jager
Rachel Nandjembo
Rachel Nandjembo
ndonga
4-a nivelo
