Inimilo ya Kuukhu yaba yiyaangisa,
abe yaayitsulamo kamaheemba,
buulo, ni mwooko. Ne shishafuurira
ilala buulayi mu byoosi yaba
kamatoore.
Abe yakhaba nga Kuukhu aaba ni
babetsukhulu baakali, ne mu
shimoonyo busa naamanya ndi ise
niye isi aafuura khuukana. Niye
aanaangatsaka mu ntsu yeewe
busheele, waamboolelakho
bimoonyo bye mukari. Ne
aaramisayo shimoonyo shitweela
sheesi aakhamboolelakho ta: eena
isi arobesela kamarofu.
La ĝardeno de avinjo estis mirinda, plena da sorgo, milio kaj manioko. Sed plej bonaj de ĉio estis la bananoj. Kvankam avinjo havis multajn genepojn, mi sekrete sciis, ke mi estas ŝia plej ŝatata. Ŝi ofte invitis min al sia domo. Ŝi ankaŭ diris al mi sekretetojn. Sed estis unu sekreto, kiun ŝi ne dividis kun mi: kie ŝi maturigis bananojn.
Shifukhu shitweela, nabona
kumuyayi, nga baakureere mu
muumu ibulafu khu ntsu ya Kuukhu.
Nga namureeba sheesi kumuyayi
kukhola, niye aantsilamo busa ari,
“Kuli kumuyayi kwase
namakaanga.”
Andulo e kumuyayi, aabawo kamaru
mafwiiti kari, keesi Kuukhu ekhala
ayuusayuusa.
Bubwayaayi bwamaamba
naamureeba ndi, “Kuukhu, kamaru
kano kaashi?”Niye aantsilamo busa
ari, “Kali kamaru kaase
namakaanga.”
Iun tagon mi vidis grandan pajlan korbon metitan en la sunbrilo ekster la domo de avino. Kiam mi demandis, por kio ĝi utilas, la sola respondo, kiun mi ricevis, estis: “Ĝi estas mia magia korbo.” Apud la korbo, estis pluraj bananfolioj, kiujn avino turnis de tempo al tempo. Mi scivolis. “Por kio servas la folioj, avinjo?” Mi demandis. La sola respondo, kiun mi ricevis, estis: “Ili estas miaj magiaj folioj.”
Ise shaantsikhoyesa naabi
khuubona Kuukhu, kamarofu,
kamaru ni kumuyayi. Ne Kuukhu ndi
wandumana wa maayi wase.
Nase naamuloma ndi, “Kuukhu
ndekhe imbone nga n’uuli
khuukhola…”
Kila Kuukhuwe amwiilamo ari,
“Mwaanawe, ukhaba umumiinyi ta,
khola nga niindi
khuukhulomela.”Indyo naatsya
butima.
Estis tre interesa rigardi Avinjon, la bananojn, la bananajn foliojn kaj la grandan pajlan korbon. Sed avinjo sendis min al mia patrino pro komisio. “Avinjo, mi petas, lasu min rigardi dum vi preparas …” “Ne obstinu, infano, faru tion, kion oni diras al vi,” ŝi insistis. Mi ekkuris.
Nga ni nakobola, nanyoola Kuukhu
nga wekhaale khu lwaanyi ne nga
mbaawo kumuyayi, namwe
kamarofu ta. Nase naamureeba ndi,
“Kuukhu, kumuyayi kuli waheena,
kamarofu koosi kali waheena,
naluundi waheena…?”
Ne sheesi Kuukhu aantsilamo
shonyene ari, “Bili mu shifwo shase
namakaanga.”
Shaakhalasa naabi.
Kiam mi revenis, avinjo sidis ekstere sed kun nek la korbo nek la bananoj. “Avinjo, kie estas la korbo, kie estas ĉiuj bananoj, kaj kie …” Sed la sola respondo, kiun mi ricevis, estis: “Ili estas en mia magia loko.” Ĝi estis tre seniluziiga!
Lwanyuma lwe bifukhu bibili,
Kuukhu aanduma khuutsya
khumureerera kumusyeendo
kweewe, khukhwaama mu
shiseenge sheewe.
Khaangu nga indikuule lulwiitsi,
luulukhu lwe kamarofu
lwaantsakaanila. Mu shiseenge she
mukari nimwo mweesi Kuukhu aaba
waabisile kumuyayi namakaanga
kumuboofu, waakubiimbilila buulayi
busa ni ibulangiti ikhale. Ise
naabera ibulangiti naawunyila
luulukhu lulukhongelesa.
Du tagojn poste, avinjo sendis min preni ŝian bastonon el sia dormoĉambro. Tuj kiam mi malfermis la pordon, bonvenigis min la forta odoro de maturaj bananoj. En la interna ĉambro estis la granda magia pajla korbo de avinjo. Ĝi estis bone kaŝita sub malnova litkovrilo. Mi levis ĝin kaj flaris tiun gloran odoron.
Likono lya Kuukhu lyanendekulusa,
nga alaanga ari, “Uli khuukhola
shiina? Yuubakho undeerere
kumusyeendo.”
Nase naarura khaangu ni
kumusyeendo. Kuukhu wandeeba
ari, “Uli khuumuunamuunila
shiina?”
Shireebo sheewe shaakila
nakhebulila nga naba indi
khuumuunamuuna khulwe
khufuumbula shiifwo sha Kuukhu
sha namakaanga.
La voĉo de avinjo surprizis min, kiam ŝi vokis: “Kion vi faras? Rapidu kaj alportu al mi la bastonon.” Mi elrapidis kun ŝia bastono. “Pri kio vi ridetas?” Avinjo demandis. Ŝia demando konstatigis min, ke mi ankoraŭ ridetis pro la malkovro de ŝia magia loko.
Shifukhu shisheelakho, nga Kuukhu
eetsa khuukyeniyila maayi wase,
naatimaka mu ntsu yeewe
khuuyama khu marofu luundi.
Yabamwo litoore lye kamarofu
kakanuunukhiile ilala. Naasasulakho
litweela naalibisa mu shitweeya
shaase.
Lwanyuma lwe khuubiimba khu
muyayi luundi, naatsya inyuma we
ntsu naalilyaka khaangu. Lirofu ilyo
nilyo lilyafuurisakho khun’gaaha
khukhwaama nga ye ndyaatsaka
khu marofu.
La sekvan tagon, kiam avinjo vizitis mian patrinon, mi rapidis al ŝia domo por denove kontroli la bananojn. Estis aro tre matura. Mi elektis unu kaj kaŝis ĝin en mia robo. Ree kovrinte la korbon, mi iris malantaŭ la domon kaj rapide manĝis ĝin. Ĝi estis la plej dolĉa banano, kiun mi iam gustumis.
Shifukhu shishaloondakho nga
Kuukhu ali mu nimilo ibuumbi aaha
tsinyanyi, namolokha neepa mu
ntsu nekheenga khu marofu.
Aambi koosi kaaba kaarobile. Nga
sinyala nekhaliilikha khuuyila
shisasi she tsimuunga tsine ta.
Ne ni naba nga isoota khuutsya
imulyaango, naawulila kuukhu
akhololela ibulafu. Naanyalisa busa
khuubisa kamarofu mu shitweeya
shase, naakeenda naamubirakho.
La sekvan tagon, kiam avinjo estis en la ĝardeno, rikoltante legomojn, mi enŝteliĝis kaj rigardis la bananojn. Preskaŭ ĉiuj maturiĝis. Mi ne povis ne preni kvar. Dum mi piedpintis al la pordo, mi aŭdis la tuson de avinjo ekstere. Mi sukcesis ekkaŝi la bananojn sub mia robo kaj preterpasis ŝin.
Shifukhu ndi shisheelakho shaba
she likaantso. Kuukhu eenyukha
tikhinyi. Busheele aayilatsaka
kamarofu ni mwooko khuukulisa
mwikaantso.
Sinatimilakho khuumukyenilakho
khu shifukhu isho ta. Ne nga abe
siinyala khuumutatayila imbuka
ndeeyi ta.
La sekva tago estis bazara tago. Avinjo frue vekiĝis. Ŝi ĉiam prenis maturajn bananojn kaj maniokon por vendi en la bazaro. Mi ne rapidis viziti ŝin tiun tagon. Sed mi ne povis eviti ŝin longe.
Lwanyumakho angoloobe khu
shifukhu sheene isho, nga maayi, ni
paapa banaanga. Ise namanya
lwashiina. Shiilo isho, nga ingona,
namanya ndi sindiilakho luundi
khukhwiiba ta, khukhwaama khu
kuukhu, khukhwaama khu basaali
baase, ni khufuurira ilala
khukhwaama khu muundu yeesi.
Poste tiun vesperon vokis min mia patrino kaj patro, kaj Avinjo. Mi sciis kial. Tiun nokton, kiam mi ekdormis, mi sciis, ke mi neniam plu povos ŝteli, ne de avinjo, ne de miaj gepatroj, kaj certe ne de iu alia.
Ursula Nafula
Catherine Groenewald
Cornelius Wekunya
masaba
4-a nivelo
Sonregistraĵo por tiu ĉi rakonto ankoraŭ mankas.
