Elŝuti PDF-on
Reiri al la rakontolisto

Kambuntu kakanyanya: insan’gu ya Wangari Maathai. La eta semo: la rakonto de Wangari Maathai

Verkita de Nicola Rijsdijk

Ilustrita de Maya Marshak

Tradukita de Oscar Zangata

Lingvo lunda

Nivelo 3-a nivelo

Laŭtlegi la tutan rakonton Sonregistraĵo por tiu ĉi rakonto ankoraŭ mankas.


Mumukala ha zhimpidi zha Kenya kukabeta kamuzhika wa Africa, Kansi wamunyaya wamumbanda wazatilen’ga mumahembi na mama yindi. Izhina diyi Wangari.

En vilaĝo sur la deklivoj de la Monto Kenjo en Orienta Afriko, infanineto laboris en la kampoj kun sia patrino. Ŝia nomo estis Wangari.


Wangari waken’gelen’ga kwikala hanzhi. Watabwili maseki amwitempa da chisaka chindi namukwali. Wanyanchikili tuzhimbutu kwishina damaseki.

Wangari amis esti ekstere. En la manĝĝardeno de sia familio, ŝi disrompis la grundon per sia maĉeto. Ŝi premis semetojn en la varmetan teron.


Hefuku, wadin’ga nakuken’ga neyi mutena wunakulembalemba. Neyi kuneyili dehi himpinji yakutala zhimbutu, Wangari welukili nindi himpinji yakufunta kwitala. Wadin’ga nakulondela tuzhinzhila twatunyanya mumahembi, nakuhanuka tulon’ga chedin’ga nafuntayi.

Ŝia preferata horo de la tago estis tuj post la sunsubiro. Kiam la mallumo estis tro por vidi la plantojn, Wangari sciis ke venis la horo por hejmeniri. Ŝi sekvis the vojetojn tra la kampoj, trapasanta riverojn survoje.


Wangari wadin’ga Kansi wababala nankashi kaha nawa wadin’ga nakuken’gesha Kuya kushikola. Ilan’ga atata na mama yindi adin’ga nakuken’ga ashakaman’ga hetala nawu kolanda ayikwashi kukon’ga nyidimu. Chashikiliyu yaaka yitanu nayiyedi, manakwindi washinjilili anvwali zhindi kulonda amwitezhi Kuya kushikola.

Wangari estis lerta infano kaj atendis senpacience studi lerneje. Sed ŝia patrino kaj patro volis ke ŝi restu hejmen por helpi ilin. Kiam ŝi estis sepjaraĝa, ŝia pli aĝa frato persvadis iliajn gepatrojn permesi ŝin eniri la lernejon.


Waken’geli kutan’ga! Wangari watan’gili chakubadika namukanda wezhima waweniyu. Welili chachiwayi kushikola kaha nawa amutambikili kuya nakutan’ga shikola yaku United States of America. Wangari wadin’ga namuzan’galu! Waken’geli kwiluka yuma yayivulu yamukayii.

Ŝi ŝatis lerni! Wangari lernis pli kaj pli de ĉiu libro legita. Ŝi faris tiom bone lerneje ke ŝi estis invitita studi en Usono. Wangari estis ekcitita! Ŝi volis scii pli pri la mondo.


Kushikola yayineni ya America, Wangari welukili yuma yayivulu nankashi. Watan’gili ha zhimbutu nimuchizhakulilan’ga. Wanukili chadin’ga nakukulayi: chadin’ga nakuhemawu namanakwindi munyivuli ya mavunda aKenya.

En la Usona universitato Wanari lernis multajn novajn aferojn. Ŝi studis plantojn kaj kiel ili kreskas. Kaj ŝi memoris kiel ŝi kreskis: ludanta kun ŝiaj fratoj en la ombro de la arboj en la belaj Kenjaj arbaroj.


Mukuswezha kutan’ga, dimu elukiliyi nindi waken’geli antu amu Kenya. Waken’geli antu akasunuka nawamuzan’galu nawa. Mukuswezha kutan’ga, dimu anukililiyi kumukala windi ku Africa.

Ju pli ŝi lernis, des pli ŝi konstatis ke ŝi amis la homojn de Kenjo. Ŝi volis ke ili estu feliĉaj kaj liberaj. Ju pli ŝi lernis, des pli ŝi memoris sian Afrikan hejmon.


Chamanishiliyi kutan’ga kwindi, wafuntili kumukala windi ku Kenya. Ilan’ga waweni kayi kindi kahempa. Waweni Maha amaneni kayi kezhima. Aka mama hiyadin’ga nanchawa zhakubutulaku. Antu edin’ga nawuzhwen’gi kaha nawa anyana edin’ga namazala.

Kiam ŝi finis siajn studojn, ŝi revenis al Kenjo. Sed ŝia lando ŝanĝiĝis. Grandegaj bienoj etendis tra la lando. Hominoj ne havis lignon por fari kuirfajrojn. La homoj estis malriĉaj kaj la infanoj malsatis.


Wangari walukili zhakwila. Watan’gishili akamama mwakutumbili nyitondu kufuma ku zhimbutu. Awa akamama alandishilen’ga yina nyitondu nakuwanamu madi akukwasha nachu yisaka yawu. Akamama adin’ga namuzan’galu. Wangari wayikwashili kukasunuka nakuditiya Kulema.

Wangari sciis kion fari. Ŝi instruis la hominojn kiel kreskigi arbojn de semoj. La inoj vendis la arbojn kaj uzis la monon por prizorgi siajn familiojn. La hominoj estis tre feliĉaj. Wangari helpis ilin senti potenca kaj forta.


Chiyahitili impinji, yina nyitondu yayiha yameneni mumavunda, kaha tulon’ga twatachikili kuhita mpwezhi chen’gi. Imbila ya Wangari yatiyakeni mu Africa mwezhima. Lelu, makumbakazhi anyitondu anameni kufuma ku zhimbutu zha Wangari.

Dum tempo pasis, novaj arboj kreskis arbaren, kaj la riveroj reekfluis. La mesaĝo de Wangari disvastiĝis tra Afriko. Hodiaŭ, milionoj da arboj kreskis de la semoj de Wangari.


Wangari wazatili nan’govu zhakubadika. Antu mukayi kezhima atiyili imbila yindi kaha nawa amwinkeli infwetu. Ayitambikilen’ga nawu infwetu Yalema yakuunda (Noble Peace Prize), kaha diyu wadin’ga watachi mukamama mu Africa kutambula infwetu kana.

Wangari laboris diligente. Homoj ĉirkaŭ la mondo rimarkis, kaj donis al ŝi faman premion. Ĝi estas nomita la Pac-Premio de Nobel, kaj ŝi estis la unuan Afrikan hominon iam ricevi ĝin.


Wangari wafwili muchaaka cha 2011, ilan’ga tutweshi kumushin’ganyeka impinji yezhima neyi tunamoni mutondu wawuwahi.

Wangari mortis en 2011, sed ni povas pensi pri ŝi ĉiufoje ke ni vidas belan arbon.


Verkita de: Nicola Rijsdijk
Ilustrita de: Maya Marshak
Tradukita de: Oscar Zangata
Lingvo: lunda
Nivelo: 3-a nivelo
Fonto: A Tiny Seed: The Story of Wangari Maathai el la Afrika Rakontolibro
Krea Komunaĵo Permesilo
Ĉi tiu verko estas disponebla laŭ la permesilo Krea Komunaĵo Atribuite 4.0 Tutmonda.
Opcioj
Reiri al la rakontolisto Elŝuti PDF-on