Elŝuti PDF-on
Reiri al la rakontolisto

Makonde akhaka La bananoj de avinjo

Verkita de Ursula Nafula

Ilustrita de Catherine Groenewald

Tradukita de Masho Kaloza

Lingvo luvalea

Nivelo 4-a nivelo

Laŭtlegi la tutan rakonton Sonregistraĵo por tiu ĉi rakonto ankoraŭ mankas.


Wande wakhaka waphwevo wapwile wamwaza, wakuzala namasa, masangu nalupa. Oloze vyawahileho chikuma vyapwile makonde. Chipwe tuhu khaka apwile navazukulu vavavulu, ngwejivile mumuchima wami ngwami ami yami azangileho chikuma. Angusanyikilenga kakavulu kuzuvo yenyi. Kaha nawa angulwezelenga tuvyuma tumwe twakuswama. Oloze kwapwile chimwe kangulwezeleko: okwo apwilenga nakufuchika makonde.

La ĝardeno de avinjo estis mirinda, plena da sorgo, milio kaj manioko. Sed plej bonaj de ĉio estis la bananoj. Kvankam avinjo havis multajn genepojn, mi sekrete sciis, ke mi estas ŝia plej ŝatata. Ŝi ofte invitis min al sia domo. Ŝi ankaŭ diris al mi sekretetojn. Sed estis unu sekreto, kiun ŝi ne dividis kun mi: kie ŝi maturigis bananojn.


Likumbi limwe ngwamwene mbango yayinene vanayitumbika hamusana haweluka wazuvo yakhaka. Omu ngwahulishile ovyo ayilingishilenga, kukumbulula chapwile, “Yapwa mbango yami yakafuta.” Kwakamwihi nayize mbango kwapwile mafwo amakonde amavulu aze khaka alumwinenga mwamundende mwamundende. Ngwasakile nguthachikize. Ngwahulishile ngwami, “Nyi awa mafwo aka, khaka?” Kukumbulula chafumineko chapwile, “Himafwo ami akafuta.”

Iun tagon mi vidis grandan pajlan korbon metitan en la sunbrilo ekster la domo de avino. Kiam mi demandis, por kio ĝi utilas, la sola respondo, kiun mi ricevis, estis: “Ĝi estas mia magia korbo.” Apud la korbo, estis pluraj bananfolioj, kiujn avino turnis de tempo al tempo. Mi scivolis. “Por kio servas la folioj, avinjo?” Mi demandis. La sola respondo, kiun mi ricevis, estis: “Ili estas miaj magiaj folioj.”


Chapwile chamwaza chikuma kumona khaka, makonde, mafwo amakonde nayize mbango yayinene. Oloze khaka angutumine kuli mama. “Khaka ngunasakwila ngwechenu ngumone omu namuwahisanga…” Ahilukilileho ngwenyi, “Kanda kupwanga najiphami nganako, ove mwana, linga nge omu vanakulweze,” Ngwaputukileko lumbushi.

Estis tre interesa rigardi Avinjon, la bananojn, la bananajn foliojn kaj la grandan pajlan korbon. Sed avinjo sendis min al mia patrino pro komisio. “Avinjo, mi petas, lasu min rigardi dum vi preparas …” “Ne obstinu, infano, faru tion, kion oni diras al vi,” ŝi insistis. Mi ekkuris.


Omu ngwahilukile, khaka atwamine haweluka oloze chakuhona ize mbango chipwe aze makonde. Ngwamuhulishile, “Khaka, mbango ili kulihi, makonde osena ali kulihi, kulihi…” Oloze kumbulwilo ngwatambwile yapwile, “Ali muchisete chami chakafuta.” Changunehelele nauvwa!

Kiam mi revenis, avinjo sidis ekstere sed kun nek la korbo nek la bananoj. “Avinjo, kie estas la korbo, kie estas ĉiuj bananoj, kaj kie …” Sed la sola respondo, kiun mi ricevis, estis: “Ili estas en mia magia loko.” Ĝi estis tre seniluziiga!


Omu mwahichile makumbi avali, khaka angutumine kumunehela mukombo wenyi muze mukapete kenyi kakusavalila. Yayize sokololo kuchikolo, vangutambwokesele kulivumba lyamakonde akuhya. Mukachi kazuvo mwapwile ize mbango yakhaka yayinene yakafuta. Yapwilenga yakusweka kanawa nalipayi lyamwaka. Ngwalyehwile nakuhumbilila uze upengo-pengo.

Du tagojn poste, avinjo sendis min preni ŝian bastonon el sia dormoĉambro. Tuj kiam mi malfermis la pordon, bonvenigis min la forta odoro de maturaj bananoj. En la interna ĉambro estis la granda magia pajla korbo de avinjo. Ĝi estis bone kaŝita sub malnova litkovrilo. Mi levis ĝin kaj flaris tiun gloran odoron.


Lizu lyakhaka lyangukasumwine omu asanyikile, “Uli nakulinga ika? Zanguwisako ngunehele mukombo.” Ngwazanguwishile namukombo wenyi. Khaka ahulishile, “Uli nakumwemweta ika?” Chihula chenyi chalingile ngwanuke ngwami ngwapwile likha nakumwemweta hakuwana chiswamo chenyi chakafuta.

La voĉo de avinjo surprizis min, kiam ŝi vokis: “Kion vi faras? Rapidu kaj alportu al mi la bastonon.” Mi elrapidis kun ŝia bastono. “Pri kio vi ridetas?” Avinjo demandis. Ŝia demando konstatigis min, ke mi ankoraŭ ridetis pro la malkovro de ŝia magia loko.


Likumbi lyachako omu khaka ejile nakutala mama, ngwathuchilile kuzuvo yenyi ngwami ngukatale cheka aze makonde. Kwapwilenga mususu wamakonde akuhya chikuma. Ngwanoneleko limwe nakulisweka mukhanji yami. Kukumisa kufwika kuze kumbango cheka, ngwayile kunyima yazuvo nakulilya washi. Lyapwile likonde lyakuyema chize kanda ngwivwengangaho lyehi.

La sekvan tagon, kiam avinjo vizitis mian patrinon, mi rapidis al ŝia domo por denove kontroli la bananojn. Estis aro tre matura. Mi elektis unu kaj kaŝis ĝin en mia robo. Ree kovrinte la korbon, mi iris malantaŭ la domon kaj rapide manĝis ĝin. Ĝi estis la plej dolĉa banano, kiun mi iam gustumis.


Likumbi lyachako, shimbu khaka apwile mulithepa nakuhela mafwo, ngwavombokelelemo nakunonoka hamakonde. Amavulu apwile akuhya. Ngwasutwileko makonde awana. Omu ngwapwile nakuya chindende chindende kuchikolo, ngwevwile khaka mwakohola haweluka. Ngwakumishile kusweka makonde mukhanji yami nakuhita kuze apwile.

La sekvan tagon, kiam avinjo estis en la ĝardeno, rikoltante legomojn, mi enŝteliĝis kaj rigardis la bananojn. Preskaŭ ĉiuj maturiĝis. Mi ne povis ne preni kvar. Dum mi piedpintis al la pordo, mi aŭdis la tuson de avinjo ekstere. Mi sukcesis ekkaŝi la bananojn sub mia robo kaj preterpasis ŝin.


Likumbi lyashishilemo lyapwile lyakulanda nakulanjisa hamaliketi. Khaka ahindukile chimenemene. Kakavulu ambachilenga makonde akuhya nalupa lwakulanjisa kumaliketi. Kangwanguhwishile kuya nakumutala lize likumbi khanako. Oloze kangwahashile kuhona kumumona hashimbu yayisukuko.

La sekva tago estis bazara tago. Avinjo frue vekiĝis. Ŝi ĉiam prenis maturajn bananojn kaj maniokon por vendi en la bazaro. Mi ne rapidis viziti ŝin tiun tagon. Sed mi ne povis eviti ŝin longe.


Lwola lwekha kuchingoloshi vangusanyikile kuli mama natata, nakhaka. Ngwejivile mwomwo ika. Uze ufuku omu ngwasavalile, ngwejivile ngwami kangwechi kukevaho chekako, kechi kwivila khakako, kechi kwivila visemi jami chipwe khala muthuko.

Poste tiun vesperon vokis min mia patrino kaj patro, kaj Avinjo. Mi sciis kial. Tiun nokton, kiam mi ekdormis, mi sciis, ke mi neniam plu povos ŝteli, ne de avinjo, ne de miaj gepatroj, kaj certe ne de iu alia.


Verkita de: Ursula Nafula
Ilustrita de: Catherine Groenewald
Tradukita de: Masho Kaloza
Lingvo: luvalea
Nivelo: 4-a nivelo
Fonto: Grandma's bananas el la Afrika Rakontolibro
Krea Komunaĵo Permesilo
Ĉi tiu verko estas disponebla laŭ la permesilo Krea Komunaĵo Atribuite 3.0 Tutmonda.
Opcioj
Reiri al la rakontolisto Elŝuti PDF-on