Simu ya bo kuku neimakaza, neitezi mabele, mauza ni mwanja. Kono zende kakufitisisa kaufela neeli makonde. Nihaikekuli bo kuku babasali nebanani baikulu babañata, kwa mukunda neniziba kuli nebanilata hahulu. Nebanimemelanga kwa ndu yabona hañata-ñata. Nebanibulelelanga likunutu. Kono nekunani kunutu iliñwi yene basikanibulelela: kone babuzwisezanga makonde.
La ĝardeno de avinjo estis mirinda, plena da sorgo, milio kaj manioko. Sed plej bonaj de ĉio estis la bananoj. Kvankam avinjo havis multajn genepojn, mi sekrete sciis, ke mi estas ŝia plej ŝatata. Ŝi ofte invitis min al sia domo. Ŝi ankaŭ diris al mi sekretetojn. Sed estis unu sekreto, kiun ŝi ne dividis kun mi: kie ŝi maturigis bananojn.
Zazi leliñwi, nabona sizuma sene sibeilwe fa lizazi ili fandaa ndu ya bo kuku babasali. Haneni babuzize musebezi wa sona, kalabo yeneni filwe neeli kuli, “ki sizuma sabona sa mabibo.” Kwatukwaa sizuma, nekuinzi matali a makonde amañata enebasweli kufetaulanga bo kuku babasali nako ni nako. Neni batisisa luli kuziba. “Matali kiyañi kuku?” nabuza. Kalabo yeneni filwe feela neeli kuli, “Kimatali amabibo.”
Iun tagon mi vidis grandan pajlan korbon metitan en la sunbrilo ekster la domo de avino. Kiam mi demandis, por kio ĝi utilas, la sola respondo, kiun mi ricevis, estis: “Ĝi estas mia magia korbo.” Apud la korbo, estis pluraj bananfolioj, kiujn avino turnis de tempo al tempo. Mi scivolis. “Por kio servas la folioj, avinjo?” Mi demandis. La sola respondo, kiun mi ricevis, estis: “Ili estas miaj magiaj folioj.”
Neku tabisa kubuha bo kuku, makonde, matali a makonde ni sizuma sesituna. Kono bo kuku baniluma kuya ku bo ma. “Kuku, nikupa kuli munisiye ni buhe zemulukisa…” “Usike waba mwanana wa mahanyi, eza zeu bulelezwi,” batundamena. Senifunduka inge ni mata.
Estis tre interesa rigardi Avinjon, la bananojn, la bananajn foliojn kaj la grandan pajlan korbon. Sed avinjo sendis min al mia patrino pro komisio. “Avinjo, mi petas, lasu min rigardi dum vi preparas …” “Ne obstinu, infano, faru tion, kion oni diras al vi,” ŝi insistis. Mi ekkuris.
Hasenikutile, bo kuku nebainzi fande kusina sizuma kapa makonde. “Kuku, sizuma sikai, makonde kaufela akai, mi lika kaufela likai…?” Kono kalabo yeneni filwe feela neeli, “liinzi mwa sibaka saka sa mabibo.” Neeli nto yeneswabisa!
Kiam mi revenis, avinjo sidis ekstere sed kun nek la korbo nek la bananoj. “Avinjo, kie estas la korbo, kie estas ĉiuj bananoj, kaj kie …” Sed la sola respondo, kiun mi ricevis, estis: “Ili estas en mia magia loko.” Ĝi estis tre seniluziiga!
Hase kufitile mazazi amabeli, bo kuku baniluma kuyobangela mulamu wa bona kwa musiyo wa bona. Nisa kwahulula feela sikwalo, naamuhelwa ki muunko wobuhali wa makonde anali bukaufi nikubuzwa. Mwa musiyo nekunani sizuma sesituna sa bo kuku sa mabibo. Nesipatilwe hande ki kubo yakale. Seni iapula ni kununka muunko womunde kakufitisisa.
Du tagojn poste, avinjo sendis min preni ŝian bastonon el sia dormoĉambro. Tuj kiam mi malfermis la pordon, bonvenigis min la forta odoro de maturaj bananoj. En la interna ĉambro estis la granda magia pajla korbo de avinjo. Ĝi estis bone kaŝita sub malnova litkovrilo. Mi levis ĝin kaj flaris tiun gloran odoron.
Linzwi la bo kuku lani pundumuna hase banibiza, “Weza sikamañi?” Uakufe unitiseze mulamu.” Seniakufela fande ni mulamu wabona. “Kiñi zeumenya-menya?” Bo kuku babuza. Puzo yabona yanilemusa kuli nenisa menya-menya kabakala zenenifumani mwa sibaka sabona sa mabibo.
La voĉo de avinjo surprizis min, kiam ŝi vokis: “Kion vi faras? Rapidu kaj alportu al mi la bastonon.” Mi elrapidis kun ŝia bastono. “Pri kio vi ridetas?” Avinjo demandis. Ŝia demando konstatigis min, ke mi ankoraŭ ridetis pro la malkovro de ŝia magia loko.
Lizazi leli tatami bo kuku hanebatile kutopotela bo ma, na matela kwa ndu yabona kuyonangela makonde hape. Nekunani sikocela sa makonde abuzwize luli. Seninopa liliñwi ni kulipata mwa ndelesi. Hase nikwahezi sizuma hape, naya kwa mulaho wa ndu nikuyoca likonde leo kabubebe. Neeli likonde lelimunati hakalo le nisamba nabe nice.
La sekvan tagon, kiam avinjo vizitis mian patrinon, mi rapidis al ŝia domo por denove kontroli la bananojn. Estis aro tre matura. Mi elektis unu kaj kaŝis ĝin en mia robo. Ree kovrinte la korbon, mi iris malantaŭ la domon kaj rapide manĝis ĝin. Ĝi estis la plej dolĉa banano, kiun mi iam gustumis.
Lizazi lelitatama, bo kuku anebayanga miloho mwa simu, seni ikuzwa ni nikukena kuyo nangela makonde. Kaufela ona nasabuzwize. Nenipalezwi kutuhela kusashimba sikocela sa makonde amane. Haninze ninyanyokela kwa munyako, nautwa bo kuku bahotola fande. Senikona feela kupata makonde mwa ndelesi ni kuba fitelela.
La sekvan tagon, kiam avinjo estis en la ĝardeno, rikoltante legomojn, mi enŝteliĝis kaj rigardis la bananojn. Preskaŭ ĉiuj maturiĝis. Mi ne povis ne preni kvar. Dum mi piedpintis al la pordo, mi aŭdis la tuson de avinjo ekstere. Mi sukcesis ekkaŝi la bananojn sub mia robo kaj preterpasis ŝin.
Lizazi lenelitatami neeli lizazi la musika. Bo kuku nebapakezi. Nebaisanga makonde abuzwize ni mwanja kuyo lekisa kwa musika. Neni sikaitahanela kuyo bapotela zazi leo. Kono nenisakoni kuicanganisa bona ka nako yetelele.
La sekva tago estis bazara tago. Avinjo frue vekiĝis. Ŝi ĉiam prenis maturajn bananojn kaj maniokon por vendi en la bazaro. Mi ne rapidis viziti ŝin tiun tagon. Sed mi ne povis eviti ŝin longe.
Nako yamanzibwani lizazi leo, nabiziwa ki bo ma, bo ndate ni bo kuku. Nenizibile zene banibizeza. Busihu bo aninze nilobezi, naziba kuli nenisa swaneli kuuzwa nikamuta hape, isiñi ku bo kuku, isiñi kwa bashemi baka mi hape sihulu-hulu kwabatu basili.
Poste tiun vesperon vokis min mia patrino kaj patro, kaj Avinjo. Mi sciis kial. Tiun nokton, kiam mi ekdormis, mi sciis, ke mi neniam plu povos ŝteli, ne de avinjo, ne de miaj gepatroj, kaj certe ne de iu alia.
Verkita de: Ursula Nafula
Ilustrita de: Catherine Groenewald
Tradukita de: Christabel Songiso, Akombelwa Muyangana
Ursula Nafula
Catherine Groenewald
Christabel Songiso, Akombelwa Muyangana
loza (Zambio)
4-a nivelo
Sonregistraĵo por tiu ĉi rakonto ankoraŭ mankas.
