Mwa tolopo yepatehile ya Nairobi, kwahule ni mandu kokufumaneha pabalelo, nekuina sikwata sa bashimani benebasina mandu. Zazi ni zazi nebaipilelanga bupilo bwa bona onacwalo. Zazi leliñwi kakusasani, bashimani ba nebaputa-puta miseme yabona kuzwisa fafasi kwatukwaa mukwakwa konebalobalanga. Kuli balelekise silami, nebatukisanga mulilo kakuitusisa manyalala a mwa mikwakwa. Fahalaa sikwata sa bashimani ba, nekunani mushimani wa libizo la Magozwe. Yo neeli yomunyinyani kakufitisisa.
En la okupata urbo Najrobo, malproksime de zorgema vivo hejme, loĝis grupo de senhejmaj knaboj. Ili bonvenigis ĉiun tagon kiel ajn ĝi venis. Unu mateno, la knaboj pakis siajn matojn post dormado sur malvarmaj trotuaroj. Por forpeli la malvarmon ili ekbruligis fajron per rubo. Inter la grupo de knaboj estis Magozwe. Li estis la plej juna.
Nako yenebatimela bashemi ba Magozwe, na nani lilimo zeketalizoho. Nayopilanga ni bo malumahe ili kwa nayo nyandisiwanga. Magozwe nasafiwangi lico kamokuswanela kono inge bamufanga feela kueza misebezi yetata.
Kiam la gepatroj de Magozwe mortis, li havis nur kvin jarojn. Li iris loĝi kun sia onklo. Ĉi tiu viro ne zorgis pri la infano. Li ne donis al Magozwe sufiĉe da manĝaĵo. Li igis la knabon multe labori.
Haiba Magozwe na tongokanga kamba kubuza, bo malumahe neba munatanga. Haiba wabuza zakuya kwa sikolo, bo malumahe nebamunatanga ni kumubulelela kuli, “Wena usikuba, hakuna zoukona kuituta.” Hase kufitile lilimo zetalu zaku kupila mwamanyando a cwalo, Magozwe abaleha mwalapa la bo malumahe. Cwale akala kupila mwa mikwakwa.
Se Magozwe plendis aŭ demandis, lia onklo batis lin. Kiam Magozwe petis, ĉu li povas iri al lernejo, lia onklo batis lin kaj diris: “Vi estas tro stulta por lerni ion ajn.” Post tri jaroj de ĉi tiu traktado Magozwe forkuris de sia onklo. Li ekloĝis surstrate.
Bupilo bwa mwa mikwakwa nebukataza mi bashimani babañata nebakatazeha zazi ni zazi kuli bafumane zakuca. Linako zeñwi nebatamiwanga mane zeñwi nebanatiwanga. Haiba yomuñwi naakula, nekusina wakubatusa. Sikwata sa bashimani se, nesipilela fa tusheleñi twakukupa ni tonebafumananga mwakulekisa tupepa ni lika zeñwi zene kona kupangiwa sinca hase ziitusisizwe. Bupilo nebutatafalile hahulu luli kabakala kulwananga ni likwata zeñwi za bashimani banebalata hahulu kulwana nikuzamaisa likalulo za libaka zeñwi za tolopo.
Strata vivo estis malfacila kaj la plej multo de la knaboj luktis ĉiutage nur por akiri manĝon. Foje ili estis arestitaj, foje batitaj. Kiam ili estis malsanaj, estis neniu por helpi. La grupo dependis de la malmulta mono, kiun ili akiris de almozpetado, kaj de vendado de plastoj kaj aliaj reciklado. La vivo estis eĉ pli malfacila pro bataloj kun rivalaj grupoj, kiuj volis regi partojn de la urbo.
Zazi leliñwi, Magozwe hana nangela mwa lingungulu, hafumana kabuka kakale-kale kenekacancaukile kamakande. Hakapukuta-pukuta kukazusa masila mi akashimba ni kukabeya mwa saka ya hae. Zazi ni zazi, hanafezanga kueza musebezi wa hae wa kunopelelanga, nainganga kabuka kao ni kubuha-buhanga maswaniso kakuli nasaazibi kubala.
Iun tagon, dum Magozwe trarigardis la rubujojn, li trovis malnovan ĉifonan rakontolibron. Li purigis la malpuraĵon de ĝi kaj metis ĝin en sian sakon. Ĉiutage poste li elprenis la libron kaj rigardis la bildojn. Li ne sciis kiel legi la vortojn.
Maswaniso a mwa kabuka kawo, nabonisa mushimani yanabata kuba muzamaisi wa lifulai. Magozwe niyena naitolelanga kuba muzamaisi wa lifulai. Mane ka linako zeñwi cwalo, naikupulanga kuli neeli yena mushimani yoo yana bulelwa mwa likande la mwa kabuka kawo.
La bildoj rakontis la historion de knabo, kiu fariĝis piloto. Magozwe revus esti piloto. Foje, li imagis, ke li estas la knabo en la rakonto.
Zazi leliñwi, ne kubata luli, Magozwe nayemi mwa mukwakwa kukupelela. Muuna yomuñwi hasutelela kuyena mi ali, “Lumela, na kina Thomas, nibeleka fakaufi ni sibaka se koo ukona kufumana lico.” Muuna yo nabulela inge asupile kwa ndu ya mubala wa ñandatalukeke yenani situwa sa mubala wa bundilu. “Nisepa kuli ukakona kuya kwaale ni kuyoonga lico?” amubuza. Magozwe atalimela muuna yoo mi hape atalimela cwalo ni ndu yanamusupelize. “Mwendi,” Magozwe aalaba inge aitamayela kuyoya.
Malvarmis kaj Magozwe staris sur la vojo almozpetante. Viro iris al li. “Saluton, mi estas Tomaso. Mi laboras proksime ĉi tie, en loko, kie vi povas havi ion por manĝi,” diris la viro. Li indikis flavan domon kun blua tegmento. “Mi esperas, ke vi iros tien por iom manĝi?” li demandis. Magozwe rigardis la viron, kaj poste la domon. “Eble,” li diris, kaj foriris.
Hase kufitile kweli, bashimani batwaela kubonanga Thomas. Thomas neeli mutu yanalata kubulela nibatu, sihulu bale ba baipilela mwa mikwakwa. Thomas natelezanga makande abupilo bwa batu. Neeli mutu yanalukile ni pilutelele, na sina kashwau kapa mahañi. Bashimani babañwi bakala kuyanga kwandu koo kuyonganga lico ka nako ya musihali.
Dum la sekvaj monatoj, la senhejmaj knaboj kutimis vidi Tomason. Li ŝatis paroli kun homoj, precipe homoj surstrate. Tomaso aŭskultis la rakontojn pri la vivoj de homoj. Li estis serioza kaj pacienca, neniam malĝentila aŭ senrespekta. Iuj el la knaboj komencis iri al la flava kaj blua domo por manĝi tagmeze.
Magozwe nainzi kwatuko a mukwakwa inge abuha-buha maswaniso mwa kabuka ka hae mi Thomas hataha kutoina fabukaufi niyena. “Likande leo kilañi?” Thomas abuza. “Ki likande la mushimani yabile muzamaisi wa li fulai,” Magozwe alaba. “Kimañi libizo la hae mushimani yo?” Thomas abuza. “Hanizibi kakuli hanikoni kubala.” Magozwe alaba.
Magozwe sidis sur la trotuaro rigardante sian bildlibron, kiam Tomaso sidiĝis apud li. “Pri kio temas la rakonto?” demandis Tomaso. “Temas pri knabo, kiu fariĝas piloto,” respondis Magozwe. “Kiel nomiĝas la knabo?” demandis Tomaso. “Mi ne scias, mi ne scias legi,” diris Magozwe mallaŭte.
Hane bakopani, Magozwe nataluselize Thomas za bupilo bwa hae mwa na balehezi kuzwa ku bo malumahe. Hakuna zeñata zanabulezi Thomas kwandaa kumueleza feela Magozwe inge ateeleza katokomelo. Kalinako zeñwi nebaambolanga inge baca lico kwandu yamasenke a bundilu.
Kiam ili renkontiĝis, Magozwe komencis rakonti sian propran historion al Tomaso. Ĝi estis la rakonto de lia onklo kaj kial li forkuris. Tomaso ne multe parolis, kaj li ne diris al Magozwe kion fari, sed li ĉiam aŭskultis atente. Foje ili parolis dum ili manĝis ĉe la domo kun la blua tegmento.
Magozwe hana sutelezi kukwanisa lilimo zelishumi, Thomas amufa kabuka kakanca ka makande. Kabuka kao nekanani likande la mushimani wa kwa hae yana hulile ni kutuma hahulu ka kuba mulahi yacuulukile wa mbola ya mahutu. Thomas nabalelanga Magozwe likande leo hañata-ñata, kufitela lizazi leliñwi amubulelela ali, “Nihupula kuli seili nako yakuli uye kwa sikolo uyoituta kubala, nji unahana cwañi?” Thomas ataluseza Magozwe kuli nekunani sibaka sanaziba koo banana nebakona kuina ni kuyanga kwa sikolo.
Proksime al la deka naskiĝtago de Magozwe, Tomaso donis al li novan rakontolibron. Ĝi estis rakonto pri vilaĝa knabo, kiu kreskis esti fama futbalisto. Tomaso legis tiun rakonton al Magozwe multfoje, ĝis unu tago li diris, “Mi pensas, ke venis la tempo, por vi iri al lernejo kaj lerni kiel legi. Kion vi pensas?” Tomaso klarigis, ke li scias pri loko, kie infanoj povas loĝi kaj iri al lernejo.
Magozwe anahana fa litaba za sibaka sesinca mi hape ni kuya kwa sikolo. Cwale haiba kuli neeli niti zenebabulelanga bo malumahe kuli ki sitimbi mi hakuna sanakakona kuituta, nakaeza cwañi? Cwale haiba kuli bakomunatanga koo kwa sibaka sesinca bo? Na sabile, “Mwendi ki kokunde kuikinela ine upila mwa mikwakwa,” hanahana.
Magozwe pensis pri ĉi tiu nova loko, kaj pri irado al lernejo. Kaj kio se lia onklo pravus kaj li estus tro stulta por lerni ion ajn? Kio se ili batus lin ĉe ĉi tiu nova loko? Li timis. “Eble estas pli bone resti loĝanta sur la strato,” li pensis.
Hakandekela Thomas kaza sabo ya hae yeo. Kono, hase kufitile nakonyana, Thomas hamusepisa hañata-ñata kuli bupilo bwa hae nebukayo ba hande hahulu kwa sibaka sesinca.
Li dividis siajn timojn kun Tomaso. Post iom da tempo la viro trankviligis la knabon, ke la vivo povus esti pli bona ĉe la nova loko.
Kuzwa foo, Magozwe atutela mwa ndu yene nani situwa sesitala. Naikabela ndu yeo ni balikani ba hae bababeli. Hamoho mwa ndu moo, nekupila banana balishumi. Kwandaa bao, nekunani bo Cissy ni bomuunaabona, linja zetalu, kakaze ni puli yecembezi.
Kaj tiel Magozwe translokiĝis en ĉambron en domo kun verda tegmento. Li dividis la ĉambron kun du aliaj knaboj. Entute estis dek infanoj loĝantaj en tiu domo. Kune kun onklino Cissy kaj ŝia edzo, tri hundoj, kato, kaj maljuna kapro.
Magozwe akala sikolo kono hafumana butata. Natokwa kuziba lika zeñata kuli azamayelele hamoho cwalo nibalikani ba hae. Ka linako zeñwi naikutwanga kuli atuhele kono akala kuhupula zamakande anafumani mwatubuka twa hae amufufisi wa lifulai ni mulahi wambola. Sina bona, nasikatuhela.
Magozwe komencis lernejon kaj ĝi estis malfacila. Li havis multon por lerni post malfrua komenco. Foje li volis rezigni. Sed li pensis pri la piloto kaj la futbalisto en la rakontolibroj. Kiel ili, li ne rezignis.
Magozwe nainzi mwa lapa kwa ndu yeo yasituwa sa mubala wa butala inge abala kabuka kamakande kene kazwa kwa sikolo. Thomas ataha kutoina kwatuko niyena. “Likande liambola zañi?” Thomas abuza. “Likande liambola za mushimani yanabile muluti,” Magozwe alaba. “Cwale libizo la mucaha yo neeli mañi?” Thomas abuza. “Libizo la hae ki Magozwe,” Magozwe abulela ka lumenyo.
Magozwe sidis en la korto ĉe la domo kun la verda tegmento, legante rakontolibron de la lernejo. Tomaso venis kaj sidis apud li. “Pri kio temas la rakonto?” demandis Tomaso. “Temas pri knabo, kiu fariĝas instruisto,” respondis Magozwe. “Kiel nomiĝas la knabo?” demandis Tomaso. “Li nomiĝas Magozwe,” diris Magozwe ridetante.
Lesley Koyi
Wiehan de Jager
Edith Sikota Habwanda
loza (Zambio)
5-a nivelo
Sonregistraĵo por tiu ĉi rakonto ankoraŭ mankas.
