Mwa munzi wo kwatuko alilundu la Kenya kwa upa wa Africa, mwanana wa musizani nabelekanga mwa masimu ni bo mahe. Libizo lahae neeli Wangari.
En vilaĝo sur la deklivoj de la Monto Kenjo en Orienta Afriko, infanineto laboris en la kampoj kun sia patrino. Ŝia nomo estis Wangari.
Wangari nalata hahulu kuina fande. Mwa simu ya lico ya lubasi lwahae na limanga ka sabule. Nacezi tupeu totunyinyani-nyinyani mwa mubu.
Wangari amis esti ekstere. En la manĝĝardeno de sia familio, ŝi disrompis la grundon per sia maĉeto. Ŝi premis semetojn en la varmetan teron.
Nako ya lizazi yanalata hahulu neeli manzibwani. Hanekubanga lififi hahulu kuli hasakona kubona licalo, Wangari nazibanga kuli neeli nako yakuya kwa ndu. Na latelelanga kanzilanyana kene kafita mwa masimu, kusila linuka inge ayoya.
Ŝia preferata horo de la tago estis tuj post la sunsubiro. Kiam la mallumo estis tro por vidi la plantojn, Wangari sciis ke venis la horo por hejmeniri. Ŝi sekvis the vojetojn tra la kampoj, trapasanta riverojn survoje.
Wangari neeli mwana yanatalifile mi nanyolezwi kuya kwa sikolo. Kono bo mahe ni bo ndatahe nebabata kuli asike akena sikolo mi abatuse fandu. Hana kwanisize lilimo zeketa izoho ni zepeli, kezelaa hae yomuhulu asusueza bashemi ba bona kumulumeleza kuya kwa sikolo.
Wangari estis lerta infano kaj atendis senpacience studi lerneje. Sed ŝia patrino kaj patro volis ke ŝi restu hejmen por helpi ilin. Kiam ŝi estis sepjaraĝa, ŝia pli aĝa frato persvadis iliajn gepatrojn permesi ŝin eniri la lernejon.
Nalata kuituta! Wangari naituta zeñata mwa libuka zanabalanga. Naezize hande hahulu kwa sikolo kuli mane amemiwa kuyo itutela kwa naha ya United States of America. Wangari nanyakalalile hahulu! Nabata kuziba hahulu zeñata za lifasi.
Ŝi ŝatis lerni! Wangari lernis pli kaj pli de ĉiu libro legita. Ŝi faris tiom bone lerneje ke ŝi estis invitita studi en Usono. Wangari estis ekcitita! Ŝi volis scii pli pri la mondo.
Fa sikolo sesipahami sa America Wangari naitutile lika zenca zen’gata. Naitutile licalo ni molihulela. Mi nahupulanga ni mwanahulela: kubapala lipapali ni likezeli zahae mwa muluti wa likota za mishitu ye minde ya Kenya.
En la Usona universitato Wanari lernis multajn novajn aferojn. Ŝi studis plantojn kaj kiel ili kreskas. Kaj ŝi memoris kiel ŝi kreskis: ludanta kun ŝiaj fratoj en la ombro de la arboj en la belaj Kenjaj arbaroj.
Ka mwanaitutela hahulu, ki kamo na lemuha kuli nalata hahulu batu ba naha ya Kenya. Nabata kuli babe babatabile ni kulukuluha. Ka mwanaitutela hahulu, ki kamo na hupulelanga kwa ndu yahae mwa Africa.
Ju pli ŝi lernis, des pli ŝi konstatis ke ŝi amis la homojn de Kenjo. Ŝi volis ke ili estu feliĉaj kaj liberaj. Ju pli ŝi lernis, des pli ŝi memoris sian Afrikan hejmon.
Hasa felize lituto zahae, hakutela kwa naha ya Kenya. Kono naha yahae nese icincize. Masimu amatuna na ambekile sibaka sesituna. Basali nebasina likota zaku apehisa. Batu nebanyandile mi banana nebashwile tala.
Kiam ŝi finis siajn studojn, ŝi revenis al Kenjo. Sed ŝia lando ŝanĝiĝis. Grandegaj bienoj etendis tra la lando. Hominoj ne havis lignon por fari kuirfajrojn. La homoj estis malriĉaj kaj la infanoj malsatis.
Wangari nazibile zakueza. Aluta basali mwa kucalela likota kuzwa kwa lipeu. Basali neba lekisa likota ni kuitusisa masheleñi kubabalela mabasi abona mi nebatabezi hahulu. Wangari nabatusize kuli baikutwe kuba ni mata ni kutiya.
Wangari sciis kion fari. Ŝi instruis la hominojn kiel kreskigi arbojn de semoj. La inoj vendis la arbojn kaj uzis la monon por prizorgi siajn familiojn. La hominoj estis tre feliĉaj. Wangari helpis ilin senti potenca kaj forta.
Nako hainze ifita, likota zenca zenecezwi selihula kueza mishitu mi ni linuka zakala kububa hape. Liñusa la Wangari la zibahala mwa linaha za Africa. Kacenu, likiti-kiti za likota lihulile kuzwelela fa peu ya Wangari.
Dum tempo pasis, novaj arboj kreskis arbaren, kaj la riveroj reekfluis. La mesaĝo de Wangari disvastiĝis tra Afriko. Hodiaŭ, milionoj da arboj kreskis de la semoj de Wangari.
Wangari nabelekile katata. Batu mwa lifasi kaufela nebalemuhile mi bamufa mupuzo wotumile. Ubizwa Nobel Peace Prize mi neeli yena musali wapili mwa Africa kuamuhela mupuzo woo.
Wangari laboris diligente. Homoj ĉirkaŭ la mondo rimarkis, kaj donis al ŝi faman premion. Ĝi estas nomita la Pac-Premio de Nobel, kaj ŝi estis la unuan Afrikan hominon iam ricevi ĝin.
Wangari natimezi mwa silimo sa 2011, kono lwa kona kumuhupulanga nako kaufela halubona kota yende.
Wangari mortis en 2011, sed ni povas pensi pri ŝi ĉiufoje ke ni vidas belan arbon.
Verkita de: Nicola Rijsdijk
Ilustrita de: Maya Marshak
Tradukita de: Christabel Songiso, Akombelwa Muyangana
Nicola Rijsdijk
Maya Marshak
Christabel Songiso, Akombelwa Muyangana
loza (Zambio)
3-a nivelo
Sonregistraĵo por tiu ĉi rakonto ankoraŭ mankas.
