Simu ya miloho ya bokuku neli yemakaza, neitezi mabele, mauza ni mwanja. Kono zende kufitisisa kaufela neli makonde. Nihaikekuli bokuku babasali nebanani baikulu babañata, kwamukunda neniziba kuli nebalata na hahulu. Nebanimemanga kwa ndu yabona hañatañata. Neba nibulelelanga nitukunutu. Kono nekunani kunutu iliñwi yene basikanibulelela: kone babuzwisezanga makonde.
La ĝardeno de avinjo estis mirinda, plena da sorgo, milio kaj manioko. Sed plej bonaj de ĉio estis la bananoj. Kvankam avinjo havis multajn genepojn, mi sekrete sciis, ke mi estas ŝia plej ŝatata. Ŝi ofte invitis min al sia domo. Ŝi ankaŭ diris al mi sekretetojn. Sed estis unu sekreto, kiun ŝi ne dividis kun mi: kie ŝi maturigis bananojn.
Zazi leliñwi, nabona sizuma sene sibeilwe fa lizazi fande andu ya bokuku babasali. Haneni buzize bokuku za musebezi wa sona, kalabo feela yeneni fumani kikuli, “ki kazuma kaka ka mabibo.” Kwatuko ya kazuma, nekunani matali a makonde amañata ao bokuku babasali nebafetulanga nako ni nako. Neni bataluli kuziba. “Matali kiyañi kuku?” Nabuza. Kalabo yene nifilwe fela neli, “Kimatali amabibo.”
Iun tagon mi vidis grandan pajlan korbon metitan en la sunbrilo ekster la domo de avino. Kiam mi demandis, por kio ĝi utilas, la sola respondo, kiun mi ricevis, estis: “Ĝi estas mia magia korbo.” Apud la korbo, estis pluraj bananfolioj, kiujn avino turnis de tempo al tempo. Mi scivolis. “Por kio servas la folioj, avinjo?” Mi demandis. La sola respondo, kiun mi ricevis, estis: “Ili estas miaj magiaj folioj.”
Neku tabisa kubuha bokuku, makonde, matali a makonde ni sizuma sesituna. Kono bokuku baniluma ku boma kuyoeza sesiñwi. “Kuku, nakupa, munisiye ni buhe inge mulukisa…” “Usike waba mwanana wa mahanyi, eza zeu bulelelwa,” batundamena. Senifunduka inge ni mata.
Estis tre interesa rigardi Avinjon, la bananojn, la bananajn foliojn kaj la grandan pajlan korbon. Sed avinjo sendis min al mia patrino pro komisio. “Avinjo, mi petas, lasu min rigardi dum vi preparas …” “Ne obstinu, infano, faru tion, kion oni diras al vi,” ŝi insistis. Mi ekkuris.
Hanenikutile, bokuku nebainzi fande kusina sizuma kapa makonde. “Kuku, sizuma sikai, makonde kaufela akai mi likai…” Kono kalabo yeneni filwe feela neli, “liinzi mwa sibaka saka sa mabibo.” Neli nto yeneswabisa.
Kiam mi revenis, avinjo sidis ekstere sed kun nek la korbo nek la bananoj. “Avinjo, kie estas la korbo, kie estas ĉiuj bananoj, kaj kie …” Sed la sola respondo, kiun mi ricevis, estis: “Ili estas en mia magia loko.” Ĝi estis tre seniluziiga!
Hase kufitile mazazi amabeli, bokuku baniluma kuyo shimba mulamu wa bona kwa musiyo wa bona. Onafo hanikwaulula sikwalo, naamuhelwa ki munko wobuhali wa makonde asweli kubuzwa. Mwa musiyo nekunani sizuma sesituna sa bokuku sa mabibo. Nesipatilwe hande ki kubo yakale. Seni iapula ni kununka munko womunde kufitisisa.
Du tagojn poste, avinjo sendis min preni ŝian bastonon el sia dormoĉambro. Tuj kiam mi malfermis la pordon, bonvenigis min la forta odoro de maturaj bananoj. En la interna ĉambro estis la granda magia pajla korbo de avinjo. Ĝi estis bone kaŝita sub malnova litkovrilo. Mi levis ĝin kaj flaris tiun gloran odoron.
Linzwi la bokuku lani pundumuna hase banibiza, “ueza sikamañi moo? Uankufe unitiseze mulamu.” Seniakufela fande ni mulamu wa bona. “Kiñi zeumenya?” Bokuku babuza. Puzo yabona yanilemusa kuli nisa menya kabaka la zeniboni mwa sibaka sabona sa mabibo.
La voĉo de avinjo surprizis min, kiam ŝi vokis: “Kion vi faras? Rapidu kaj alportu al mi la bastonon.” Mi elrapidis kun ŝia bastono. “Pri kio vi ridetas?” Avinjo demandis. Ŝia demando konstatigis min, ke mi ankoraŭ ridetis pro la malkovro de ŝia magia loko.
Lizazi leli tatami bokuku habataha kutopotela boma, na matela kwandu yabona kuyobona makonde hape. Nekuna ni sikocela sa makonde abuzwize luli. Seninopa li liliñwi nikulipata mwa ndelesi. Hase nikwahezi sizuma hape, naya kwa mulaho wa ndu nikuyoca likonde kabubebe. Neli likonde lelimunati le nisamba nabe nice fateni.
La sekvan tagon, kiam avinjo vizitis mian patrinon, mi rapidis al ŝia domo por denove kontroli la bananojn. Estis aro tre matura. Mi elektis unu kaj kaŝis ĝin en mia robo. Ree kovrinte la korbon, mi iris malantaŭ la domon kaj rapide manĝis ĝin. Ĝi estis la plej dolĉa banano, kiun mi iam gustumis.
Lizazi lelitatama, bokuku hanebayonga miloho, seni ikuzwa ni nikukena kuyo nangela makonde. Kaufela ona nasabuzwize. Nenisakoni kutuhela kusashimba siñata sa makonde amane. Haninze ni nanalela kwa munyako, nautwa bokuku bahotola fande. Senikona fela kupata makonde mwa ndelesi ni kuba fitelela.
La sekvan tagon, kiam avinjo estis en la ĝardeno, rikoltante legomojn, mi enŝteliĝis kaj rigardis la bananojn. Preskaŭ ĉiuj maturiĝis. Mi ne povis ne preni kvar. Dum mi piedpintis al la pordo, mi aŭdis la tuson de avinjo ekstere. Mi sukcesis ekkaŝi la bananojn sub mia robo kaj preterpasis ŝin.
Lizazi lenelitatami neli lizazi la musika. Bokuku nebapakezi. Neba isanga makonde abuzwize ni mwanja kuyo lekisa kwa musika. Neni sikaitahanela kuyo bapotela zazi leo. Kono nenisakoni kuicanganisa bona ka nako yetelele.
La sekva tago estis bazara tago. Avinjo frue vekiĝis. Ŝi ĉiam prenis maturajn bananojn kaj maniokon por vendi en la bazaro. Mi ne rapidis viziti ŝin tiun tagon. Sed mi ne povis eviti ŝin longe.
Nako yamanzibwani lizazi leo, nabizwa ki boma, bondate ni bokuku. Nenizibile zene banibizeza. Busihu bohaninze nilobezi, naziba kuli anisakona kuuzwa hape, isiñi kubo kuku, isiñi kwa bashemi baka mi hape sihuluhulu kwabatu basili.
Poste tiun vesperon vokis min mia patrino kaj patro, kaj Avinjo. Mi sciis kial. Tiun nokton, kiam mi ekdormis, mi sciis, ke mi neniam plu povos ŝteli, ne de avinjo, ne de miaj gepatroj, kaj certe ne de iu alia.
Verkita de: Ursula Nafula
Ilustrita de: Catherine Groenewald
Tradukita de: Christabel Songiso, Akombelwa Muyangana
Ursula Nafula
Catherine Groenewald
Christabel Songiso, Akombelwa Muyangana
loza (Namibio)
4-a nivelo
