Mwa munzi wakwatuko alilundu la Kenya kwa upa wa Africa, mwanana wa musizani nabelekanga mwamasimu ni bomahe. Libizo lahae neli Wangari.
En vilaĝo sur la deklivoj de la Monto Kenjo en Orienta Afriko, infanineto laboris en la kampoj kun sia patrino. Ŝia nomo estis Wangari.
Wangari nalata hahulu kuba fande. Mwa simu ya lico ya lubasi lwahae na limanga kasabule. Nacezi tupeu totunyinyani mwamubu.
Wangari amis esti ekstere. En la manĝĝardeno de sia familio, ŝi disrompis la grundon per sia maĉeto. Ŝi premis semetojn en la varmetan teron.
Kalulo ya lizazi yanalata hahulu neli manzibwani. Hase kubile lififi hahulu kuli hasabona licalo, Wangari naziba kuli neli nako yakuya kwa ndu. Nakona kulatelela nzilanyana yeneifita mwa masimu, kusila linuka inze aya.
Ŝia preferata horo de la tago estis tuj post la sunsubiro. Kiam la mallumo estis tro por vidi la plantojn, Wangari sciis ke venis la horo por hejmeniri. Ŝi sekvis the vojetojn tra la kampoj, trapasanta riverojn survoje.
Wangari neli mwana yanatalifile mi nanyolezwi kuya kwa sikolo. Kono bomahe ni bondatahe nebabata kuli asike akena sikolo mi abatuse fandu. Hana kwanisize lilimo ze keta lizoho ka zepeli, kezelaa hae asusueza bashemi kumulumeleza kuya kwa sikolo.
Wangari estis lerta infano kaj atendis senpacience studi lerneje. Sed ŝia patrino kaj patro volis ke ŝi restu hejmen por helpi ilin. Kiam ŝi estis sepjaraĝa, ŝia pli aĝa frato persvadis iliajn gepatrojn permesi ŝin eniri la lernejon.
Nalata kuituta! Wangari aituta zeñata mwa libuka zanabalanga. Naezize hande hahulu kwa sikolo kuli mane bakona kumumema kuli ayo itutela kwa naha ya Kopano ya linaha za Amelika. Wangari nanyakalalile hahulu! Nabata kuziba zemu zeñata za lifasi.
Ŝi ŝatis lerni! Wangari lernis pli kaj pli de ĉiu libro legita. Ŝi faris tiom bone lerneje ke ŝi estis invitita studi en Usono. Wangari estis ekcitita! Ŝi volis scii pli pri la mondo.
Fa sikolo sesipahami sa Amelika Wangari naitutile lika zenca zeñata. Naitutile licalo ni molihulela. Nahupulanga ni mwanahulela: kubapala lipapali ni likezeli zahae mwa muluti wa likota za mishitu ye minde ya Kenya.
En la Usona universitato Wanari lernis multajn novajn aferojn. Ŝi studis plantojn kaj kiel ili kreskas. Kaj ŝi memoris kiel ŝi kreskis: ludanta kun ŝiaj fratoj en la ombro de la arboj en la belaj Kenjaj arbaroj.
Mwanaitutela hahulu, ki mwana lemuhela kuli ulata batu ba naha Kenya. Nabata kuli babe babatabile ni kulukuluha. Mwanaitutela hahulu, kimwana hupulelanga kwandu yahae mwa Afrika.
Ju pli ŝi lernis, des pli ŝi konstatis ke ŝi amis la homojn de Kenjo. Ŝi volis ke ili estu feliĉaj kaj liberaj. Ju pli ŝi lernis, des pli ŝi memoris sian Afrikan hejmon.
Hasa felize lituto zahae, akutela kwa Kenya. Kono naha yahae nese icincize. Masimu amatuna na ambekile sibaka sesituna. Basali nebasina likota zaku apehisa. Batu nebanyandile mi banana nebashwile tala.
Kiam ŝi finis siajn studojn, ŝi revenis al Kenjo. Sed ŝia lando ŝanĝiĝis. Grandegaj bienoj etendis tra la lando. Hominoj ne havis lignon por fari kuirfajrojn. La homoj estis malriĉaj kaj la infanoj malsatis.
Wangari nazibile zakueza. Aluta basali mwa kucalela likota kuzwa fa lipeu. Basali neba lekisa likota ni kuitusisa mali kubonela mabasi abona mi nebatabezi hahulu. Wangari nabatusize kuli baikutwe kuba ni mata ni kutiya.
Wangari sciis kion fari. Ŝi instruis la hominojn kiel kreskigi arbojn de semoj. La inoj vendis la arbojn kaj uzis la monon por prizorgi siajn familiojn. La hominoj estis tre feliĉaj. Wangari helpis ilin senti potenca kaj forta.
Nako hainze ifita, likota zenca zenecezwi selihula kueza mishitu mi nilinuka zakala kububa hape. Liñusa la Wangari la zibahala mwa linaha za Africa. Kacenu, likitikiti za likota lihulile kuzwelela fa peu ya Wangari.
Dum tempo pasis, novaj arboj kreskis arbaren, kaj la riveroj reekfluis. La mesaĝo de Wangari disvastiĝis tra Afriko. Hodiaŭ, milionoj da arboj kreskis de la semoj de Wangari.
Wangari nabelekile katata. Batu mwa lifasi kaufela nebalemuhile mi bamufa mupuzo otumile. Ubizwa Nobel Peace Prize mi neli yena musali wapili mwa Africa kuamuhela mupuzo woo.
Wangari laboris diligente. Homoj ĉirkaŭ la mondo rimarkis, kaj donis al ŝi faman premion. Ĝi estas nomita la Pac-Premio de Nobel, kaj ŝi estis la unuan Afrikan hominon iam ricevi ĝin.
Wangari natimezi mwa 2011, kono lumuhupulange nako kaufela alubona kota yende.
Wangari mortis en 2011, sed ni povas pensi pri ŝi ĉiufoje ke ni vidas belan arbon.
Verkita de: Nicola Rijsdijk
Ilustrita de: Maya Marshak
Tradukita de: Christabel Songiso, Akombelwa Muyangana
Nicola Rijsdijk
Maya Marshak
Christabel Songiso, Akombelwa Muyangana
loza (Namibio)
3-a nivelo
