La ĝardeno de avinjo estis mirinda, plena da sorgo, milio kaj manioko. Sed plej bonaj de ĉio estis la bananoj. Kvankam avinjo havis multajn genepojn, mi sekrete sciis, ke mi estas ŝia plej ŝatata. Ŝi ofte invitis min al sia domo. Ŝi ankaŭ diris al mi sekretetojn. Sed estis unu sekreto, kiun ŝi ne dividis kun mi: kie ŝi maturigis bananojn.
O’dú àlʉ, ánè ógóyɨ ́á àmbónɨ ètúá
Dèdé vɨ ́lé jó àgeyíá. Mánɨ ́ èrɨ zízʉ́
‘bá ógóyɨ ́á ‘dà sɨ ̀ à’dɨ ‘ye yàrɨ ̀á, omvi
lʉ́ kɨ ̀nɨ ̀, “èrɨ ógóyíá má vɨ ́lé tálɨ ́ rʉ rɨ ̀
‘ɨ”
Ógóyɨ ́á ‘dà mà àgeyíá, ò‘bà à’bʉ́à bí
kàràkàrà rʉ́, èrɨnɨ ́ kàlà ojá sâ were
were vútiá nɨ ̀ yɨ.
E’yó ‘dɨ ̀ ca má ásíá kʉ. Àzi èrɨ díká,
“à’bʉ́à bí ‘dɨ ̀yɨ à’dɨ àfa ‘yezʉ́ yǎ?”
Omvi ma kɨ ́nɨ ̀, “yɨ à’bʉ́à bí mânɨ ́
tálɨ ́rʉ̌ ‘dɨ ̀yɨ.”
Iun tagon mi vidis grandan pajlan korbon metitan en la sunbrilo ekster la domo de avino. Kiam mi demandis, por kio ĝi utilas, la sola respondo, kiun mi ricevis, estis: “Ĝi estas mia magia korbo.” Apud la korbo, estis pluraj bananfolioj, kiujn avino turnis de tempo al tempo. Mi scivolis. “Por kio servas la folioj, avinjo?” Mi demandis. La sola respondo, kiun mi ricevis, estis: “Ili estas miaj magiaj folioj.”
Má nɨ ́ Dèdé nɨ nèzʉ́ à’bʉ́à àzɨ ́nɨ
à’bʉ́à bí ‘dàyɨ ò’bàrɨá ógóyíá tálɨ ́rʉ̌
‘dà mà alɨ ́á ria. Te Dèdé asi mâ ti pě
mâ ándrî vʉ́.
“Dèdé, kɨ ́rɨ ́kɨ ̀rɨ ̀ ‘ɨ ́fè mâ nè má nɨ ́ àfa
mɨ ́nɨ ́ edé ‘dɨ ̀yɨ…”
“Álè nɨ ́ drì ònzɨ ́ kʉ, mvá ‘dɨ ̀. Mɨ ́ mà
‘ye e’yó ‘bánɨ ́ ‘yǒ mɨ ́nɨ ́ rɨ ̀,” ‘yo má nɨ ́.
Ánga nzʉ́ ongú sɨ ̀.
Estis tre interesa rigardi Avinjon, la bananojn, la bananajn foliojn kaj la grandan pajlan korbon. Sed avinjo sendis min al mia patrino pro komisio. “Avinjo, mi petas, lasu min rigardi dum vi preparas …” “Ne obstinu, infano, faru tion, kion oni diras al vi,” ŝi insistis. Mi ekkuris.
Má nɨ ́ drì èdàzʉ́ ‘bo rɨ ̀ sɨ ̌, má esʉ́
Dèdé rɨ àmvé, te ógóyɨ ́á pɨ à’bʉ́à bí
be yo.
“Dèdé, ógóyɨ ́á tá rɨ ̀ ngólé, à’bʉ́à bí
yɨ ngólé, àfa…”
Omvitá mánɨ ́ esʉ́ rɨ ̀ kɨ ́nɨ ̀, “yɨ pàrí
mânɨ ́ tálɨ ́ rʉ̌ rɨ ̀ mà alɨ ́á.”
Omvitá ‘dà fà mánɨ ́ àyɨ ̀kò kʉ!
Kiam mi revenis, avinjo sidis ekstere sed kun nek la korbo nek la bananoj. “Avinjo, kie estas la korbo, kie estas ĉiuj bananoj, kaj kie …” Sed la sola respondo, kiun mi ricevis, estis: “Ili estas en mia magia loko.” Ĝi estis tre seniluziiga!
O’dú ìrì mà vʉ́tiá, Dèdé pè mâ ti jóá
‘ɨ ́ vɨ ́lé lòtè acɨ ́zʉ́ rɨ ̀ ejí.
Ákà mú jótilé zǐ ‘bo, à’bʉ́à nizà mà
àjí ngǔpɨ rɨ ̀ a’ɨ ́ ma òkò. Jó alé
alɨ ́álêrʉ́rɨ ̀á, ándrè Dèdé vɨ ́lé ógóyɨ ́á
àmbó tálɨ ́rʉ́ rɨ ̀. ‘Bá akú drìnɨ
bàlàngítì oku nɨ sɨ ̀.
Ázì ti nɨ òlɨ ́ ndrɨ ̀zà èfʉ̌pɨ alénɨá rɨ ̀
ngùzʉ́.
Du tagojn poste, avinjo sendis min preni ŝian bastonon el sia dormoĉambro. Tuj kiam mi malfermis la pordon, bonvenigis min la forta odoro de maturaj bananoj. En la interna ĉambro estis la granda magia pajla korbo de avinjo. Ĝi estis bone kaŝita sub malnova litkovrilo. Mi levis ĝin kaj flaris tiun gloran odoron.
Mâ ruá yà Dèdé mà ó’dúkó ma
omvezʉ́ rɨ ̀ sɨ ̀ cɨ ̀rɨ ̀, “Mɨ ‘dí lé à’dʉ́ àfa
‘ye yǎ? Mɨ ́ ejí́ mánɨ ́ lòtè mbèlè.”
Má ari ma èfʉ̀zʉ́ èrɨ vɨ ́lé lòtè be
mbèlè. “Mɨ ̀ cɨ cɨ ̀nyà ‘dɨ ̀á a’dʉ sɨ ̀ yâ?”
Dèdé zi ma.
Èrɨ mà zitá ‘dà fè ávà kɨ ̀nɨ ̀ ma ngà
kírí gǔ mánɨ ́ èrɨ vɨ ́lé ógóyɨ ́á tálɨ ́ be rɨ ̀
esúzʉ́ rɨ ̀ sɨ ̀ gu rɨ ̀ rá.
La voĉo de avinjo surprizis min, kiam ŝi vokis: “Kion vi faras? Rapidu kaj alportu al mi la bastonon.” Mi elrapidis kun ŝia bastono. “Pri kio vi ridetas?” Avinjo demandis. Ŝia demando konstatigis min, ke mi ankoraŭ ridetis pro la malkovro de ŝia magia loko.
Drùsɨ ̀ ‘dɨ ́nɨ, Dèdé emú mâ ándríi nɨ
ně. Ánzʉ èrɨ vɨ ́léle jóá ‘dálé mbèlè
à’bʉ́à ‘dàyɨ nèzʉ́ dɨ ́ká.
à’bʉ́á mà áyɨ nípɨ tékètékè nɨ dè àlʉ
cɨ ́. Má ètɨ ̀ àlʉ ázì má vɨ ́lé bòngó alɨ ́á.
Má nɨ ́ ógóyɨ ́á mà ti òpìzʉ́ ‘bo rɨ ̀ sɨ ̌,
ámu jó ngʉ́kʉ́á rá ánya mbèlè.
à’bʉ́à ‘dà alu ndè ngà òku mánɨ ́ nyǎ
drɨ ̀ò ‘dɨ ̀yɨ drɨ ́á rá.
La sekvan tagon, kiam avinjo vizitis mian patrinon, mi rapidis al ŝia domo por denove kontroli la bananojn. Estis aro tre matura. Mi elektis unu kaj kaŝis ĝin en mia robo. Ree kovrinte la korbon, mi iris malantaŭ la domon kaj rapide manĝis ĝin. Ĝi estis la plej dolĉa banano, kiun mi iam gustumis.
O’dú ‘dà mà vútiá rɨ ̀ sɨ ̀, Dèdé nɨ ́
ovʉrɨá ámvúá tíbí ini òtɨ ̀rɨá, ánze ma
è’yere jóá mu à’bʉ́à ‘dɨ ̀ àlʉ. Yɨ mà
pàrɨ ́ ni dè dɨ ́ rá. ásíkòló sì, má e’dú
áyɨ à’bʉ́á be su nɨ.
Má nɨ ́ ma òmbàrɨá àmvé, má erɨ
Dèdé mà òkélè gazà àmvé ‘dálé. ázì
à’bʉ́à bòngó alɨ ́á mbèlè rá má aga
èrɨ mà àgeyíá sɨ ̀ trʉa trʉa.
La sekvan tagon, kiam avinjo estis en la ĝardeno, rikoltante legomojn, mi enŝteliĝis kaj rigardis la bananojn. Preskaŭ ĉiuj maturiĝis. Mi ne povis ne preni kvar. Dum mi piedpintis al la pordo, mi aŭdis la tuson de avinjo ekstere. Mi sukcesis ekkaŝi la bananojn sub mia robo kaj preterpasis ŝin.
La sekva tago estis bazara tago. Avinjo frue vekiĝis. Ŝi ĉiam prenis maturajn bananojn kaj maniokon por vendi en la bazaro. Mi ne rapidis viziti ŝin tiun tagon. Sed mi ne povis eviti ŝin longe.
Òndré ‘dà sɨ ̀, mâ átî pɨ omve kɨ ́ ma
mâ ándrî pie Dèdè pie. Ánɨ ̀ ‘bá
omve ma à’dʉ́ e’yó sɨ ̀ yà rɨ ̀ rá.
Íní ‘dà sɨ ̀, má nɨ ́ ma larɨá ó’dú ko’rɨá,
ánì má ásíá rá kɨ ́nɨ ̀ ánga nɨ ́ ògù ògǔ
díká kʉ, kà tró ovʉ àfa Dèdé nɨ ́
kànɨ ̀kʉ mâ típika yɨ nɨ ́, átà ‘bá cɨ ́ rɨ ̀
nɨ ́.
Poste tiun vesperon vokis min mia patrino kaj patro, kaj Avinjo. Mi sciis kial. Tiun nokton, kiam mi ekdormis, mi sciis, ke mi neniam plu povos ŝteli, ne de avinjo, ne de miaj gepatroj, kaj certe ne de iu alia.
Ursula Nafula
Catherine Groenewald
Dorothy Fetaru
lugbara (oficiala)
4-a nivelo
Sonregistraĵo por tiu ĉi rakonto ankoraŭ mankas.
