Tjuǀho ma gea nǃom ǂahma nǃang ko Kenya Afrika ǁ’Haitzi. Dshauma nǂhao ǀxoa ha taqe ko tzi. Ha ǃu koh o Wangari.
En vilaĝo sur la deklivoj de la Monto Kenjo en Orienta Afriko, infanineto laboris en la kampoj kun sia patrino. Ŝia nomo estis Wangari.
Wangari koh kaice are ku oa tzi. Ha juasi ‘msi ǁxara nǃang ha du soahn ǀxoa kxa ko katana. Ha ǂ’huin ǀ’ua ǁa’a ma tzema ko kxa khuisi.
Wangari amis esti ekstere. En la manĝĝardeno de sia familio, ŝi disrompis la grundon per sia maĉeto. Ŝi premis semetojn en la varmetan teron.
ǁ’A’ea ha koh kaice area ǀam nǃang koh sin o ǁ’ae to’a he ǀam nǂ hao, ko ǁ’aea to’a he khoe ka jo he ju ǀoa ǁau se ǃaihnsi, Wangari koh ǃ’han tca ka te o ǁ’aea o tjuǀhoa ua. Ha ka ǃkan nǃama ma ka ǁxari gǀuisi, ka sin ǁae ǀxoa ǃxom ka ǂaun.
Ŝia preferata horo de la tago estis tuj post la sunsubiro. Kiam la mallumo estis tro por vidi la plantojn, Wangari sciis ke venis la horo por hejmeniri. Ŝi sekvis the vojetojn tra la kampoj, trapasanta riverojn survoje.
Wangari koh o da’ama koh kaice kxae ǂ’ang te sin nǃo’o ǀ’an skore ua. Te ha ba sa ha taqe koh kare ka ha cinniha gea tjuǀho he hui sa. ǁ’Aea ha kurisi o seve, ha ǃo nǃa’an gǃaqari ha taqe sa ha ba ǁ’a kxoe he ha ua skore.
Wangari estis lerta infano kaj atendis senpacience studi lerneje. Sed ŝia patrino kaj patro volis ke ŝi restu hejmen por helpi ilin. Kiam ŝi estis sepjaraĝa, ŝia pli aĝa frato persvadis iliajn gepatrojn permesi ŝin eniri la lernejon.
Ha are nǃaroh! Wangari ku nǃaroh tca gǀaoh ko ǂxanu wece sa ha nǁaqara. Ha koh kaice du tca jan ko nǃarohsi te kahin ha ǃ’au ha ǀ’ae ǁ’a ha u nǃaroha United States of America. Wangari ǃka tsau! Te ha kare ǁau ǃ’han kxaǀho ko nǃore nǃang.
Ŝi ŝatis lerni! Wangari lernis pli kaj pli de ĉiu libro legita. Ŝi faris tiom bone lerneje ke ŝi estis invitita studi en Usono. Wangari estis ekcitita! Ŝi volis scii pli pri la mondo.
Ko University he o America Wangari nǃaroh tci zesin sa ǂhai. Ha nǃaroh ǃaihnsi kosin tca ka oo ǃ’ama. Te sin ǂ’ang tca ha oo ǃ’ama: kuisa ha kosin ha ǃosin koh oo kuia ǃaihn ǃharisi ko Kenyan gǃuiasi.
En la Usona universitato Wanari lernis multajn novajn aferojn. Ŝi studis plantojn kaj kiel ili kreskas. Kaj ŝi memoris kiel ŝi kreskis: ludanta kun ŝiaj fratoj en la ombro de la arboj en la belaj Kenjaj arbaroj.
Tca ha ku oo nǃaroh ua, ha ku oo ǂ’ang ce ua tca ha oo are Kenya juasi. Ha kare ka si ge tca jan he koqe. Ko tcin to’a he ha oo nǃaroh ua, o tca ha oo ǂ’ang ce ua ha tjuǀho Afrika.
Ju pli ŝi lernis, des pli ŝi konstatis ke ŝi amis la homojn de Kenjo. Ŝi volis ke ili estu feliĉaj kaj liberaj. Ju pli ŝi lernis, des pli ŝi memoris sian Afrikan hejmon.
ǁ’Aea ha nǃaroh toan, ha ce ua Kenya. Te tia ha nǃore mani. Farama sa ǃaea ǁa’ike gea ha kxaǀho. Dshausi ǁa’ike ǀoa nǃo’o ka ho da’a ko ka si ǃhu. Ju ka gǁahkhoesi te da’abi ku nǁum ǃ’an.
Kiam ŝi finis siajn studojn, ŝi revenis al Kenjo. Sed ŝia lando ŝanĝiĝis. Grandegaj bienoj etendis tra la lando. Hominoj ne havis lignon por fari kuirfajrojn. La homoj estis malriĉaj kaj la infanoj malsatis.
Wangari ǃ’han tca ha du. Ha nǃaroha dshausi ko tca ju o ǁxara ǃaihn ǁa’asi. Dshausi nǂai ǁ’ama ǃaihnsi ka ho mari sa si nǂai ǀxoa si juasi. Te kahin dshau nǀui waqnhe kxae ǃka nǀ’ang. Wangari hui siǃa nǀa’ng kxoe siǃa xabe kxae ta’amsa o tca siǃa te kxae gǀaoh.
Wangari sciis kion fari. Ŝi instruis la hominojn kiel kreskigi arbojn de semoj. La inoj vendis la arbojn kaj uzis la monon por prizorgi siajn familiojn. La hominoj estis tre feliĉaj. Wangari helpis ilin senti potenca kaj forta.
Te ka ǁ’aesi ǂaun, ǃaihn zesin gǃa’ia gǃaihn gǃu, te ǃxum cete coa te nǂhao. Wangari ǁ’a ha nǂoahan ǁhama Afrika wece. ǁA’ike ǃaihn sa o gǃaitsao nǃu’ubisi gǃa’ia Wangari ǁ’a ha ǁxara.
Dum tempo pasis, novaj arboj kreskis arbaren, kaj la riveroj reekfluis. La mesaĝo de Wangari disvastiĝis tra Afriko. Hodiaŭ, milionoj da arboj kreskis de la semoj de Wangari.
Wangari ǁkoa tca gǀaoh. Jusa ge nǃore nǃang wece ǃ’han ha tci oa, te ǀ’an ha ko nǀuma gǀaoha jan. Ka ǃ’aua ka ǀ’ae ko Nobel Peace Prize, te hahin koh dshaua o kxaice ko Afrika he kxae ka.
Wangari laboris diligente. Homoj ĉirkaŭ la mondo rimarkis, kaj donis al ŝi faman premion. Ĝi estas nomita la Pac-Premio de Nobel, kaj ŝi estis la unuan Afrikan hominon iam ricevi ĝin.
Wangari ǃaia 2011, Te tia mǃa ciniha ku ǂ’ang ha ko ǁ’ae wece sa mǃa se ǃaihn ǀ’hom sa ke.
Wangari mortis en 2011, sed ni povas pensi pri ŝi ĉiufoje ke ni vidas belan arbon.
Nicola Rijsdijk
Maya Marshak
Fanie
suda kunga
3-a nivelo
