Mashamba aba nkambo awamine bingi, mambo mwajinga mebele, luku ne makamba. Bino byawamishe pa byonse kemakonde. Nanchi nangwa ba nkambo bajinga na bankana baavula, nayukile namba yami batemwishishe kukila bonse. Bangitanga kunzubo yabo pa bimye byavula. Kabiji bambulangako ne bintu bikwabo byabufyamfya. Pano bino kwajinga kintu kimo kyabufyamfya kyobabujile kushilañena ne amiwa. Kuno kwajinga kufukika makonde.
La ĝardeno de avinjo estis mirinda, plena da sorgo, milio kaj manioko. Sed plej bonaj de ĉio estis la bananoj. Kvankam avinjo havis multajn genepojn, mi sekrete sciis, ke mi estas ŝia plej ŝatata. Ŝi ofte invitis min al sia domo. Ŝi ankaŭ diris al mi sekretetojn. Sed estis unu sekreto, kiun ŝi ne dividis kun mi: kie ŝi maturigis bananojn.
Juuba jimo, namwene musansa yebatula pamute pangye ya nzubo yaba nkambo. Byonebepwizhe pauno musansa, bankumbwiletu amba, “Awa kemusansa wami wa mijiki.” Kwipi namusansa, kwajinga mabula aavula amakonde ao ba nkambo obaalaulanga pakimye ne pakimye. Kino kyandengejile kusaka kuyuka. Nebepwizhe namba, “Nkambo nanchi mabula aka?” Bankumbwiletu amba, “Mabula ami amajiki.”
Iun tagon mi vidis grandan pajlan korbon metitan en la sunbrilo ekster la domo de avino. Kiam mi demandis, por kio ĝi utilas, la sola respondo, kiun mi ricevis, estis: “Ĝi estas mia magia korbo.” Apud la korbo, estis pluraj bananfolioj, kiujn avino turnis de tempo al tempo. Mi scivolis. “Por kio servas la folioj, avinjo?” Mi demandis. La sola respondo, kiun mi ricevis, estis: “Ili estas miaj magiaj folioj.”
Kyajinga kyalusekelo bingi kumona ba nkambo, makonde, mabula a makonde ne musansa. Ba nkambo ba ntumine ku ba maama nakwingila mingilo. Nebabujile namba, “Nkambo, ndekai ngikale pa kuuba monenga byomubena kunengezha…” “Kukosama koobe obewa mwanyike, ubaatu byonka byonakubula,” bañambijile. Nanyamukile lubilo.
Estis tre interesa rigardi Avinjon, la bananojn, la bananajn foliojn kaj la grandan pajlan korbon. Sed avinjo sendis min al mia patrino pro komisio. “Avinjo, mi petas, lasu min rigardi dum vi preparas …” “Ne obstinu, infano, faru tion, kion oni diras al vi,” ŝi insistis. Mi ekkuris.
Byonabwelele, ba nkambo baikele pangye kwakubula musansa nangwa makonde. Nebepwizhe ba nkambo namba, “Nkambo, musansa uji pi, ne makonde onse aji pi…” Bino ba nkambo bankumbwile amba, “Aji mumpuzha yami ya majiki.” Kyañumvwishishe bingi bibi.
Kiam mi revenis, avinjo sidis ekstere sed kun nek la korbo nek la bananoj. “Avinjo, kie estas la korbo, kie estas ĉiuj bananoj, kaj kie …” Sed la sola respondo, kiun mi ricevis, estis: “Ili estas en mia magia loko.” Ĝi estis tre seniluziiga!
Du tagojn poste, avinjo sendis min preni ŝian bastonon el sia dormoĉambro. Tuj kiam mi malfermis la pordon, bonvenigis min la forta odoro de maturaj bananoj. En la interna ĉambro estis la granda magia pajla korbo de avinjo. Ĝi estis bone kaŝita sub malnova litkovrilo. Mi levis ĝin kaj flaris tiun gloran odoron.
Jiiwi ja ba nkambo jambazhimwine byobangichile. “Ubena kuuba ka? Pelawizha, ndetele mukombo kuno.” Napelawizhizhe kutwala mukombo. Ba nkambo bangipwizhe amba, “Ubena kumwemwesela ka?” Jipuzho jabo jandengejile kuvuluka amba nkimwemwesela pa byonamwene mumpuzha yabo yamajiki.
La voĉo de avinjo surprizis min, kiam ŝi vokis: “Kion vi faras? Rapidu kaj alportu al mi la bastonon.” Mi elrapidis kun ŝia bastono. “Pri kio vi ridetas?” Avinjo demandis. Ŝia demando konstatigis min, ke mi ankoraŭ ridetis pro la malkovro de ŝia magia loko.
Juuba jalondejilepo, ba nkambo byobaishile na kupempula ba maama, naile kunzubo yabo lubilo nakumona makonde jikwabo. Kwajinga kizanze kya makonde apya. Natolelemo jimo ne kwijifya mundeleshi. Panyuma yakutana musansa jikwabo, naile kunyuma ya nzubo ne kuja jikonde bukiji-bukiji. Jajinga jikonde jatobala kyakine kine jonkyangye kujapo kala.
La sekvan tagon, kiam avinjo vizitis mian patrinon, mi rapidis al ŝia domo por denove kontroli la bananojn. Estis aro tre matura. Mi elektis unu kaj kaŝis ĝin en mia robo. Ree kovrinte la korbon, mi iris malantaŭ la domon kaj rapide manĝis ĝin. Ĝi estis la plej dolĉa banano, kiun mi iam gustumis.
Juuba jalondejilepo, ba nkambo byobajinga mu mumashamba, nabombokele ne kuya nakutala pa makonde. Nataine amba onsetu makonde apile. Nakankelwe kwikanya kabiji natolelemo makonde ana. Byonaendejilenga kumana na kuya kukibelo, naumvwine ba nkambo bakopola pangye. Nalangulukile byakufya makonde mundeleshi ne kulupuka.
La sekvan tagon, kiam avinjo estis en la ĝardeno, rikoltante legomojn, mi enŝteliĝis kaj rigardis la bananojn. Preskaŭ ĉiuj maturiĝis. Mi ne povis ne preni kvar. Dum mi piedpintis al la pordo, mi aŭdis la tuson de avinjo ekstere. Mi sukcesis ekkaŝi la bananojn sub mia robo kaj preterpasis ŝin.
Juuba jalondejilepo jajinga juuba jakisankanyi. Ba nkambo babukile lukeelo-keelo. Batwalanga makonde apya ne makamba nakupotesha kukisankanyi. Aja juuba kechi napelawizhizhe kuya nakwibapempula ne. Bino kechi nakonsheshe kwiba fyama kimye kyalepa ne.
La sekva tago estis bazara tago. Avinjo frue vekiĝis. Ŝi ĉiam prenis maturajn bananojn kaj maniokon por vendi en la bazaro. Mi ne rapidis viziti ŝin tiun tagon. Sed mi ne povis eviti ŝin longe.
Pajonkaja juuba mabanga ba maama, ba taata ne ba nkambo bangichile. Nayukile kine kintu kyobangichijile. Abwa bufuku byonalaajile, nayukile namba kechi nkabwezhapo jibiji kwiba, kuba nkambo, ku banse nangwa kubantu bakwabotu ne.
Poste tiun vesperon vokis min mia patrino kaj patro, kaj Avinjo. Mi sciis kial. Tiun nokton, kiam mi ekdormis, mi sciis, ke mi neniam plu povos ŝteli, ne de avinjo, ne de miaj gepatroj, kaj certe ne de iu alia.
Ursula Nafula
Catherine Groenewald
Ruth Kapamba, Mwitila Ntabo
kaonda
4-a nivelo
Sonregistraĵo por tiu ĉi rakonto ankoraŭ mankas.
