Amwa mu kyalo kya Kenya mukabeta ka kubuyeke musela bwa Afilika, muji muzhi muji mutumba wakunkuluka, mwaikalanga mwanyike wamukazhi waingilanga mumajimi na bainanji. Jizhina janji wajinga Wangari.
En vilaĝo sur la deklivoj de la Monto Kenjo en Orienta Afriko, infanineto laboris en la kampoj kun sia patrino. Ŝia nomo estis Wangari.
Wangari watemenwe bingi kwikala pangye. Watemenwe kujima mu mashamba akisemi na lukasu wanji. Wabyalanga nkunwa mumushiji.
Wangari amis esti ekstere. En la manĝĝardeno de sia familio, ŝi disrompis la grundon per sia maĉeto. Ŝi premis semetojn en la varmetan teron.
Kimye kyoatemweshe pa juuba ke kimye inge juuba kejiye nakuzhika. Inge pafita kakankalwe kumona bijimwa, popo ayukanga amba kimye kyakuya kunzubo kyafika. Wapitanga mujishinda jakaloolo pakachi kamajimi saka aabuka mikola.
Ŝia preferata horo de la tago estis tuj post la sunsubiro. Kiam la mallumo estis tro por vidi la plantojn, Wangari sciis ke venis la horo por hejmeniri. Ŝi sekvis the vojetojn tra la kampoj, trapasanta riverojn survoje.
Wangari wajinga mwanyike wajimukile bingi kabiji wakebeshe bingi kutendeka sukuulu. Bino ba inanji ne ba shanji bakebeshe bingi amba ekalenga pa nzubo saka ebakwashako mingilo yapa nzubo. Byoafikizhe myaka yakusemwa itanu na ibiji, kolojanji wamulume wakambizhe ba nsemi amba bamutendekeshe sukuulu.
Wangari estis lerta infano kaj atendis senpacience studi lerneje. Sed ŝia patrino kaj patro volis ke ŝi restu hejmen por helpi ilin. Kiam ŝi estis sepjaraĝa, ŝia pli aĝa frato persvadis iliajn gepatrojn permesi ŝin eniri la lernejon.
Ŝi ŝatis lerni! Wangari lernis pli kaj pli de ĉiu libro legita. Ŝi faris tiom bone lerneje ke ŝi estis invitita studi en Usono. Wangari estis ekcitita! Ŝi volis scii pli pri la mondo.
Pasukuulu mukatampe wa Yunivesiti wamu Amelika, Wangari wafunjile bintu byavula bingi byakatataka. Wafunjile pa bijimwa kabiji nebyo bikoma. Kabiji wavulukile nebyo akomenenga: kukaya bisela na bakolojanji babalume mukimfutele kya bichi mumasaka awama amu kyalo kya Kenya.
En la Usona universitato Wanari lernis multajn novajn aferojn. Ŝi studis plantojn kaj kiel ili kreskas. Kaj ŝi memoris kiel ŝi kreskis: ludanta kun ŝiaj fratoj en la ombro de la arboj en la belaj Kenjaj arbaroj.
Byoapitaizhe kufunda, popo ayukile amba nanchi watemenwe bingi bantu bamu kyalo kya Kenya. Wakebeshenga bingi amba bekale basangalala kabiji ba kasuluka. Byo apitaizhe kufunda, wavulukilenga bingi muzhi wabo mu Afilika.
Ju pli ŝi lernis, des pli ŝi konstatis ke ŝi amis la homojn de Kenjo. Ŝi volis ke ili estu feliĉaj kaj liberaj. Ju pli ŝi lernis, des pli ŝi memoris sian Afrikan hejmon.
Panyuma yakupwisha kufundo kwanji, wabwelele ku Kenya. Wataine kyalo kyanji kyapimpulwa. Wataine mafwamu akatampe mu kyalo. Bainetu kechi bajingapo nakwakuchaba nkunyi yakubanzilapo mijilo yakuteekelapo ne. Bantu bayanjile kabiji ne baana bajinga na nzala.
Kiam ŝi finis siajn studojn, ŝi revenis al Kenjo. Sed ŝia lando ŝanĝiĝis. Grandegaj bienoj etendis tra la lando. Hominoj ne havis lignon por fari kuirfajrojn. La homoj estis malriĉaj kaj la infanoj malsatis.
Wangari wayukile bya kuuba. Wafunjishile bainetu byakujimba bichi kufumya ku nkunwa. Bainetu bapoteshenga bichi ne kwingijisha mali kulaminamo bisemi byabo. Bainetu basangalele bingi. Wangari wibakwashishe kwikala nangovu kabiji ne kukosa.
Wangari sciis kion fari. Ŝi instruis la hominojn kiel kreskigi arbojn de semoj. La inoj vendis la arbojn kaj uzis la monon por prizorgi siajn familiojn. La hominoj estis tre feliĉaj. Wangari helpis ilin senti potenca kaj forta.
Pakupitapo myaka, bichi byakatataka byonse byakomene ne kwikala kejisaka kabiji ne mikola yatendekele kupita meema jikwabo. Sawakya wakwa Wangari wasampukile mu kibunji kya Afilika kyonse. Leelo, biumbi ne biumbi bya bichi byajimwa kufuma ku nkunwa yakwa Wangari.
Dum tempo pasis, novaj arboj kreskis arbaren, kaj la riveroj reekfluis. La mesaĝo de Wangari disvastiĝis tra Afriko. Hodiaŭ, milionoj da arboj kreskis de la semoj de Wangari.
Wangari laboris diligente. Homoj ĉirkaŭ la mondo rimarkis, kaj donis al ŝi faman premion. Ĝi estas nomita la Pac-Premio de Nobel, kaj ŝi estis la unuan Afrikan hominon iam ricevi ĝin.
Nicola Rijsdijk
Maya Marshak
Ruth Kapamba, Mwitila Ntabo
kaonda
3-a nivelo
Sonregistraĵo por tiu ĉi rakonto ankoraŭ mankas.
