Sũsũ aĩ vakuvĩ mĩaka mĩongo
mwonza. Aĩ mũthangaau. Mũũndanĩ
kwake avandaa mũvya, mwee,
manga na maiũ. Sũsũ akethaa maiũ
kĩla ĩvinda ya mwaka.
Grandma’s garden was wonderful full of sorghum, millet, and cassava.
But best of all were the bananas.
Although Grandma had many
grandchildren, I secretly knew that I
was her favourite. She invited me
often to her house. She also told me
little secrets. But there was one
secret she did not share with me:
where she ripened bananas.
La ĝardeno de avinjo estis mirinda, plena da sorgo, milio kaj manioko. Sed plej bonaj de ĉio estis la bananoj. Kvankam avinjo havis multajn genepojn, mi sekrete sciis, ke mi estas ŝia plej ŝatata. Ŝi ofte invitis min al sia domo. Ŝi ankaŭ diris al mi sekretetojn. Sed estis unu sekreto, kiun ŝi ne dividis kun mi: kie ŝi maturigis bananojn.
Sũsũ aĩna syana mbingĩ. Ĩndĩ katĩka
onthe, nyie na aamwaiya na
eetwiya kwa kĩmbithĩ nĩtwesĩ sũsũ
nũtwendete kũvĩta ala angĩ.
Nau nĩwe waĩ ĩlumaita ya sũsũ kwou
sũsũ atũkua kwa nzĩa ya mwanya.
Kwa ngelekany’o nĩwokaa mũsyĩ
kwitũ mavinda maingĩ. Ĩla ena nau
na mwaitũ nĩmathekaa mũno. Na
kĩngĩ nowatwĩtaa nyũmba kwake
mavinda maingĩ. Ĩũlũ wa syĩndũ
syonthe sũsũ nĩwatũtavasyaa
syĩmbithĩ syake ĩndĩ ve kĩmbithĩ
kĩmwe ũtatũtavya: vala waindĩa
maiũ make.
Mũthenya ũmwe nĩnonie kĩkavũ kya
malala kiĩtwe suanĩ nza wa nyũmba
ya sũsũ. Ĩla nakũlilye nĩ kyakĩ
nanengiwe ũsũngĩo ũmwe kana nĩ
kĩkavũ kya syama. Sũsũ anzũngĩa
ou nĩwendee kũalyũla kĩtembe kya
Iun tagon mi vidis grandan pajlan korbon metitan en la sunbrilo ekster la domo de avino. Kiam mi demandis, por kio ĝi utilas, la sola respondo, kiun mi ricevis, estis: “Ĝi estas mia magia korbo.” Apud la korbo, estis pluraj bananfolioj, kiujn avino turnis de tempo al tempo. Mi scivolis. “Por kio servas la folioj, avinjo?” Mi demandis. La sola respondo, kiun mi ricevis, estis: “Ili estas miaj magiaj folioj.”
Vakuvĩ na kĩkavũ vaĩna mathangũ
ma maiũ wekalaa akwalyũla ĩvinda
kwa ĩvinda. “Mathangũ asu nĩmakĩ
sũsũ?” nĩnamũkũlilye na anzũngĩa
“aa nĩ mathangũ makwa ma kwĩka
syama.” Mũminũkĩlyo, sũsũ
nĩwombĩanĩe maiũ onthe ala maĩ
nyekinĩ.
Kyaĩ kĩndũ kya kwendeesya kwona
sũsũ, ĩiũ ĩnene matũ ma maiũ na
kĩkavũ kya malala kĩnene. Onew’a
nĩnendaa kwĩloela nĩmanye ũndũ
sũsũ ũkũtũmĩa syĩndũ isu syonthe,
sũsũ nĩwandũmie ngeete kĩndũ
kuma vala ve mwaitũ.
Estis tre interesa rigardi Avinjon, la bananojn, la bananajn foliojn kaj la grandan pajlan korbon. Sed avinjo sendis min al mia patrino pro komisio. “Avinjo, mi petas, lasu min rigardi dum vi preparas …” “Ne obstinu, infano, faru tion, kion oni diras al vi,” ŝi insistis. Mi ekkuris.
Ndililikana kĩndũ kĩu kyaĩ kyaũ.
Nĩnamwĩsũvie ngũmwĩa, “Sũsũ naku
eka nambe kwona wĩsovya....” “Eke
kwĩthĩwa kana keemu, ĩka ũndũ
watavwa.” Sũsũ nĩwasũngĩie.
Nĩnaumie nĩsembete.
Nasyokethya nethĩie sũsũ ailye nza
wa nyũmba. “Sũsũ, kĩkavũ kĩva na
maiũ na…?” ĩndĩ ũsũngĩo ũla
nakwatie nĩkana, “Syĩvandũnĩ
vakwa va syama.” Nĩnendaa
kũmanya vandũ vau va syama ĩndĩ
namũkũlya sũsũ nĩwendee
kwĩtwĩkĩthya kana ndakwĩw’a na
aendea kw’ina wathi. Nĩnakwie
ngoo.
Kiam mi revenis, avinjo sidis ekstere sed kun nek la korbo nek la bananoj. “Avinjo, kie estas la korbo, kie estas ĉiuj bananoj, kaj kie …” Sed la sola respondo, kiun mi ricevis, estis: “Ili estas en mia magia loko.” Ĝi estis tre seniluziiga!
Matukũ elĩ mathela sũsũ aĩna mĩtũkĩ
ya kũthi mũkutano ndũanĩ.
Nĩwandũmie ngamwosee ndata
yake lumunĩ ya kũkoma. Ĩla
navingũie mwango wa lumu ĩsu
nĩnathokiswe nĩ muuke wa maiũ
makwĩw’a.
Du tagojn poste, avinjo sendis min preni ŝian bastonon el sia dormoĉambro. Tuj kiam mi malfermis la pordon, bonvenigis min la forta odoro de maturaj bananoj. En la interna ĉambro estis la granda magia pajla korbo de avinjo. Ĝi estis bone kaŝita sub malnova litkovrilo. Mi levis ĝin kaj flaris tiun gloran odoron.
Lumunĩ ya nzĩnĩ ĩũsũĩte syĩndũ sya
sũsũ nĩvo vaĩna kĩla kĩkavũ kya sũsũ
kya syama kĩvĩthĩtwe nĩ ĩvula ĩkũũ.
Nĩnavwĩkũie ĩvula na muuke wa
maiũ wongelekela. Wasya wa sũsũ
nĩwandelemilye akwasya, “wĩka ata
we? Ngalatĩle ndata yakwa.”
Nĩnamũsembeesye ndata na
angũlya, “nĩ kyaũ ukwetye kwenyea
kũtheka?” Ĩkũlyo yake nĩyatumiswe
ngũmanya kana nonendee
kwenyeea ĩtheka nũndũ wa
kũmanya vala vandũ va syama.
La voĉo de avinjo surprizis min, kiam ŝi vokis: “Kion vi faras? Rapidu kaj alportu al mi la bastonon.” Mi elrapidis kun ŝia bastono. “Pri kio vi ridetas?” Avinjo demandis. Ŝia demando konstatigis min, ke mi ankoraŭ ridetis pro la malkovro de ŝia magia loko.
Mũthenya ũla watĩĩe sũsũ ooka
kũnena na mwaitũ nĩnosie
kamwanya ka kũsemba nyũmbanĩ
kwake ngasisye maiũ ĩngĩ. Vaĩ
kĩtembe kĩmwe kyew’ĩte vyũ.
Nĩnaumisye ĩiũ ĩmwe na navitha
ĩlindanĩ. Natũngĩa kĩla kĩndũ
nĩnasyokie nyũmba na naya ĩiũ
yakwa na mĩtũkĩ. Ndyaya ĩiũ yany’a
mũyo ũu ĩngĩ!
La sekvan tagon, kiam avinjo vizitis mian patrinon, mi rapidis al ŝia domo por denove kontroli la bananojn. Estis aro tre matura. Mi elektis unu kaj kaŝis ĝin en mia robo. Ree kovrinte la korbon, mi iris malantaŭ la domon kaj rapide manĝis ĝin. Ĝi estis la plej dolĉa banano, kiun mi iam gustumis.
Mũthenya ũla watĩĩe nĩnetelile sũsũ
athi kuuna mboka nasemba kũsisya
ala maiũ. Vakuvĩ onthe nĩmew’ĩte.
Ndyenamba kũmĩĩsya kũlea kwosa.
Nĩnosie ana na nekalata kuumala
nolwa kũvwĩka kĩkavũ.
La sekvan tagon, kiam avinjo estis en la ĝardeno, rikoltante legomojn, mi enŝteliĝis kaj rigardis la bananojn. Preskaŭ ĉiuj maturiĝis. Mi ne povis ne preni kvar. Dum mi piedpintis al la pordo, mi aŭdis la tuson de avinjo ekstere. Mi sukcesis ekkaŝi la bananojn sub mia robo kaj preterpasis ŝin.
Nuumalĩte kavola na mĩthya ya
syaa sya maaũ Nĩnew’ie sũsũ
akũkoa vu nza. Nĩnatatie kũvitha
maiũ asu ĩlindanĩ. Namina kũya
nĩnasyokie na wethĩa sũsũ
ndanamanya mĩvango yakwa.
Mũthenya ũla watĩĩe waĩ wa
ndũnyũ. Sũsũ nĩwokĩlile tene nũndũ
kĩla wa ndũnyũ nĩwatwaa maiũ meu
na manga kũta. Ndyekalata kũthi
kũmũkethya mũthenya ũsu. Ĩndĩ
ndyenamba kũmwĩvitha kĩlungu
kyaasa.
La sekva tago estis bazara tago. Avinjo frue vekiĝis. Ŝi ĉiam prenis maturajn bananojn kaj maniokon por vendi en la bazaro. Mi ne rapidis viziti ŝin tiun tagon. Sed mi ne povis eviti ŝin longe.
Masaa ma wĩyoo ĩla netiwe nĩ
mwaitũ na nau na sũsũ nĩneesĩ kĩla
ngwĩtĩwa. Ũtukũ ngũkoma nĩneesĩ
kana ndikang’ea kĩndũ kya sũsũ
kana kya asyai makwa kana kya
mũndũ ũngĩ.
Poste tiun vesperon vokis min mia patrino kaj patro, kaj Avinjo. Mi sciis kial. Tiun nokton, kiam mi ekdormis, mi sciis, ke mi neniam plu povos ŝteli, ne de avinjo, ne de miaj gepatroj, kaj certe ne de iu alia.
Ursula Nafula
Catherine Groenewald
Anna Kula
kambaa
4-a nivelo
Sonregistraĵo por tiu ĉi rakonto ankoraŭ mankas.
