Sunan wannan yarinya Wangari Maathai, ‘yar kasar Kenya ce a gabashin Afrika.
En vilaĝo sur la deklivoj de la Monto Kenjo en Orienta Afriko, infanineto laboris en la kampoj kun sia patrino. Ŝia nomo estis Wangari.
Ta na sha’awar zama a waje, shi ya sa ta shuka iri a lambun gidansu.
Wangari amis esti ekstere. En la manĝĝardeno de sia familio, ŝi disrompis la grundon per sia maĉeto. Ŝi premis semetojn en la varmetan teron.
Lokacin da tafi san tafiya gida shi ne bayan faduwar rana, ta na bin kwararo dan zuwa gida ta na kuma kallan shuke-shuke.
Ŝia preferata horo de la tago estis tuj post la sunsubiro. Kiam la mallumo estis tro por vidi la plantojn, Wangari sciis ke venis la horo por hejmeniri. Ŝi sekvis the vojetojn tra la kampoj, trapasanta riverojn survoje.
Duk da kwazan da ta ke da shi, iyayanta ba sa san ta je makaranta domin taimaka masu aiki a gida. Da ta cika shekara bakwai sai yayanta ya rinjayi iyayenta domin ta je makaranta.
Wangari estis lerta infano kaj atendis senpacience studi lerneje. Sed ŝia patrino kaj patro volis ke ŝi restu hejmen por helpi ilin. Kiam ŝi estis sepjaraĝa, ŝia pli aĝa frato persvadis iliajn gepatrojn permesi ŝin eniri la lernejon.
Wangari ta yi murna matuka lokacin da aka gaiya ce ta zuwa Amurka ta yi karatu, sakamakon kwazanta na san karatun littattafai.
Ŝi ŝatis lerni! Wangari lernis pli kaj pli de ĉiu libro legita. Ŝi faris tiom bone lerneje ke ŝi estis invitita studi en Usono. Wangari estis ekcitita! Ŝi volis scii pli pri la mondo.
A Jami’ar Amuruka ta koyi sababin abubuwa da yawa, wadanda suka hada da rayuwar tsirai da yadda suke girma da yadda suke wasa da ‘yan uwanta a karkashin inuwar kyakkyawan bishiyoyin Kenya a daji.
En la Usona universitato Wanari lernis multajn novajn aferojn. Ŝi studis plantojn kaj kiel ili kreskas. Kaj ŝi memoris kiel ŝi kreskis: ludanta kun ŝiaj fratoj en la ombro de la arboj en la belaj Kenjaj arbaroj.
Da zarar ta koyi wani abu ya kan kara mata kaunar mutan Kenya, ta na son ganin su cikin farin ciki da ‘yanci, ta kan kuma tuna Afurika a matsayin gida.
Ju pli ŝi lernis, des pli ŝi konstatis ke ŝi amis la homojn de Kenjo. Ŝi volis ke ili estu feliĉaj kaj liberaj. Ju pli ŝi lernis, des pli ŝi memoris sian Afrikan hejmon.
Yayin da kamala karatun ta, sai ta dawo gida. Amma kasarta ta canja, manyan gonaki sun hade hade da hanya. Mata basu da itacen girki sanan jama’ar gari sun talauce, yara suna fama da yunwa.
Kiam ŝi finis siajn studojn, ŝi revenis al Kenjo. Sed ŝia lando ŝanĝiĝis. Grandegaj bienoj etendis tra la lando. Hominoj ne havis lignon por fari kuirfajrojn. La homoj estis malriĉaj kaj la infanoj malsatis.
Wangari ta taimakawa mata sosai sun sami kudi saboda ta koya musu yadda za su shuka bishiyoyi su sayar dan taimakawa iyalensu. Wannan yasa mata suka zama masu alfahari da kansu.
Wangari sciis kion fari. Ŝi instruis la hominojn kiel kreskigi arbojn de semoj. La inoj vendis la arbojn kaj uzis la monon por prizorgi siajn familiojn. La hominoj estis tre feliĉaj. Wangari helpis ilin senti potenca kaj forta.
Bayan lokaci mai tsawo bishiyoyi sun girma sun zama daji, koguna suka fara gudanya, sakonta sai ya fara mamaye Afurika. A yau milliyoyin bishiyoyi sun samu a sakamakon gudunmuwar irin da Wangari ta samar.
Dum tempo pasis, novaj arboj kreskis arbaren, kaj la riveroj reekfluis. La mesaĝo de Wangari disvastiĝis tra Afriko. Hodiaŭ, milionoj da arboj kreskis de la semoj de Wangari.
Mutanen duniya baki daya sun yaba da kwazon ta, saboda haka ne ma aka karama ta da shahararriyar kyautar nan ta zaman lafiya ta duniya (NOVEL). Ita ce mace ta farko da ta fara samun kyautar a Afurika.
Wangari laboris diligente. Homoj ĉirkaŭ la mondo rimarkis, kaj donis al ŝi faman premion. Ĝi estas nomita la Pac-Premio de Nobel, kaj ŝi estis la unuan Afrikan hominon iam ricevi ĝin.
Wangari ta mutu a shekara ta dubu biyu da sha daya (2011), amma mu kan tuna ta duk lokacin da muka ga kyawawan bishiyoyi.
Wangari mortis en 2011, sed ni povas pensi pri ŝi ĉiufoje ke ni vidas belan arbon.
Nicola Rijsdijk
Maya Marshak
Rabi’u Aminu Lawan, Taiye Fatoki
haŭsa
3-a nivelo
Sonregistraĵo por tiu ĉi rakonto ankoraŭ mankas.
