Kadegboŋ nɛ baa tre Nairobi na, to nɛ mbia nɛ b shin nde wɔfɔ a maŋ kɔ benawuraana ndoŋ na be katuŋ wɔ. Mbia na shi nde wɔfɔ nɛ bumo kurgepoaan bee keni bumo so nɛnɛ na, to nna m ba kaa wɔ ndoŋ. B baa wɔtɔ nna a jo karɛcha kama be kusɔ nɛ k beeŋ tu bumo nɛ b sɔ kumo loŋ. Kachipurdidi, awo ko to nɛ mbia na di ŋ koso a bɔɔ bumo be alan. Ŋkpal awo so nɛ baa kpa edɛ n wɔtɔ epi nɛ b fuge n nase na to a wɔl. Katuŋ na to be mbia na be eko e daa la Magozwe. Mo e daa la bumo to be kabibi.
En la okupata urbo Najrobo, malproksime de zorgema vivo hejme, loĝis grupo de senhejmaj knaboj. Ili bonvenigis ĉiun tagon kiel ajn ĝi venis. Unu mateno, la knaboj pakis siajn matojn post dormado sur malvarmaj trotuaroj. Por forpeli la malvarmon ili ekbruligis fajron per rubo. Inter la grupo de knaboj estis Magozwe. Li estis la plej juna.
Magozwe daa la nfɛ anyɔ nawule nna nɛ mo tuto nɛ mo nio wu. Ndoŋ nna nɛ e ya kaa wɔ mo wupa kutɔ. Kanyɛn ere be sheŋ daa maŋ wɔ kebia na to. E daa maa shin nɛ Magozwe bee ji a mɔɛ. Ama e daa shin nna nɛ e bee shuŋ ashuŋ kpakpaso nɛ a chɔ mo so.
Kiam la gepatroj de Magozwe mortis, li havis nur kvin jarojn. Li iris loĝi kun sia onklo. Ĉi tiu viro ne zorgis pri la infano. Li ne donis al Magozwe sufiĉe da manĝaĵo. Li igis la knabon multe labori.
Magozwe daŋ baŋ fubel ŋko ŋ kaŋɛ kusɔ ko a laŋɛ kushuŋ na be kaplɛso malɛ mo wupa na daa bri mo nna. Kacha ko nɛ Magozwe bishi fanɛ e beeŋ tiŋ n nya ekpa n yɔ sukuu a, nɛ mo wupa bri mo nna nseŋ kaŋɛ, “Manɛ nɛ fo zuku ere beeŋ tiŋ ŋ koya.” Magozwe ka ji le be awurfoŋ nfɛ asa nɛ e shile mo wupa na kutɔ. E daŋ ya kaa na kadegboŋ to be kebɔrbi so nna.
Se Magozwe plendis aŭ demandis, lia onklo batis lin. Kiam Magozwe petis, ĉu li povas iri al lernejo, lia onklo batis lin kaj diris: “Vi estas tro stulta por lerni ion ajn.” Post tri jaroj de ĉi tiu traktado Magozwe forkuris de sia onklo. Li ekloĝis surstrate.
Kebɔrbi so be kebaawɔtɔ daa du kpakpa ga nɛ mbia na bee wora wahala pɔɛŋ nsaa nya kacha kama be kusɔjiso. Saŋko epushi bee pɛ bumo nna, saŋko malɛ baa bri bumo nna, nɛ b baa lɔ, esa kama maa chɛ bumo to. Amanshɛrbi nɛ baa nya ashi kebaa kule to, ŋko kebaa tise eruba nɛ abɛlso a fa to nawule e baa la bumo. Kebaawɔtɔ daa ki kpakpa nna a ti so ŋkpal loŋ be mbia be ntuŋana ka bee tu abar a kɔ a fin kakpa nɛ baaŋ ba wɔ so so.
Strata vivo estis malfacila kaj la plej multo de la knaboj luktis ĉiutage nur por akiri manĝon. Foje ili estis arestitaj, foje batitaj. Kiam ili estis malsanaj, estis neniu por helpi. La grupo dependis de la malmulta mono, kiun ili akiris de almozpetado, kaj de vendado de plastoj kaj aliaj reciklado. La vivo estis eĉ pli malfacila pro bataloj kun rivalaj grupoj, kiuj volis regi partojn de la urbo.
Kacha ko nɛ Magozwe ya kaa tise asɔ kemuni so, nseŋ wu buuku dradra kpɛto so ko. Ndoŋ nna nɛ e ta kumo ŋ kpara kumo be eyurpi na nseŋ ta kumo n wɔtɔ mbe bɔtɛ to. Yili kamoncha, karecha kikɛ e beeŋ ta buuku na ŋ keni kumo to be efoto na. Ŋkpal manɛ so e daŋ maaŋ tiŋ ŋ kraŋ kumo be nsibɛ na.
Iun tagon, dum Magozwe trarigardis la rubujojn, li trovis malnovan ĉifonan rakontolibron. Li purigis la malpuraĵon de ĝi kaj metis ĝin en sian sakon. Ĉiutage poste li elprenis la libron kaj rigardis la bildojn. Li ne sciis kiel legi la vortojn.
Efoto na daa ji kebia ko nɛ e daŋ ŋ ki aduple farpo be asheŋ nna. Ndoŋ nna nɛ Magozwe fara a ku keki aduple farpo be edare saŋkikɛ. Saŋko, e bee kaa fɛ nna fanɛ mo e la buuku na to be kebia na.
La bildoj rakontis la historion de knabo, kiu fariĝis piloto. Magozwe revus esti piloto. Foje, li imagis, ke li estas la knabo en la rakonto.
Kacha ko awo ko to nɛ Magozwe ya kaa yil ekpakar a kule. Ndoŋ nna nɛ kanyɛn ko ba mo kutɔ m ba kaŋɛ, “Hɛloo, ma e la Thomas. Mee shuŋ m mata nfe nna, kakpa nɛ feeŋ tiŋ n nya kusɔ ko ŋ ji.” Kumo be kaman nɛ e teŋi enɔ ŋ ŋini lank o nɛ b nyɔɔ kachunɔnyifu nɛ kumo be echenshi la bruu, nseŋ kaŋɛ, “Mee fɛ nna fanɛ fo yɔ ndoŋ n ya ji kusɔ ko?” Nɛ Magozwe keni kanyɛn na nseŋ kilgi ŋ keni lan ŋ kaŋɛ, “Ashere,” kumo be kaman nɛ e kilgi n choŋ.
Malvarmis kaj Magozwe staris sur la vojo almozpetante. Viro iris al li. “Saluton, mi estas Tomaso. Mi laboras proksime ĉi tie, en loko, kie vi povas havi ion por manĝi,” diris la viro. Li indikis flavan domon kun blua tegmento. “Mi esperas, ke vi iros tien por iom manĝi?” li demandis. Magozwe rigardis la viron, kaj poste la domon. “Eble,” li diris, kaj foriris.
Yili loŋ be saŋɛ na, nɛ nɛ mbia nɛ b maŋ kɔ epe na nɛ Thomas deŋ nsaa wu abar saŋkikɛ. Thomas bee sha kebaa tu basa a bir bare nna ga, fɔŋfɔŋ mbia nɛ b wɔ kebɔrbi so na. E daa sha kebaanu basa be kebaawɔtɔ be asheŋ nna. E daŋ pre kenishi nna n wɔtɔ kusɔ nɛ e bee wora na to ga. Mo alɛ maa wu mbe kumu ŋko a fɛl basa. Ndoŋ nna nɛ mbia na be beko fara a yɔ lan nɛ b nyɔɔ kachunɔnyifu ɛ bruu na to n ya kaa ji kapaso.
Dum la sekvaj monatoj, la senhejmaj knaboj kutimis vidi Tomason. Li ŝatis paroli kun homoj, precipe homoj surstrate. Tomaso aŭskultis la rakontojn pri la vivoj de homoj. Li estis serioza kaj pacienca, neniam malĝentila aŭ senrespekta. Iuj el la knaboj komencis iri al la flava kaj blua domo por manĝi tagmeze.
Magozwe daa tase ekpakar nna a keni mbe buuku na to be efoto nɛ Thomas ba chena m mata mo nseŋ bishi. “Manɛ be asheŋ nɛ keblɔmbi ere bee malga?” Nɛ Magozwe kaŋɛ, “K bee malga kebia ko nɛ e bee sha fanɛ e ki aduple farpo be asheŋ nna.” Nɛ Thomas bishi, “Kebia na be ketre a?” Nɛ Magozwenya manaŋ ŋ kaŋɛ, “M maŋ nyi. M maaŋ tiŋ ŋ kraŋ.”
Magozwe sidis sur la trotuaro rigardante sian bildlibron, kiam Tomaso sidiĝis apud li. “Pri kio temas la rakonto?” demandis Tomaso. “Temas pri knabo, kiu fariĝas piloto,” respondis Magozwe. “Kiel nomiĝas la knabo?” demandis Tomaso. “Mi ne scias, mi ne scias legi,” diris Magozwe mallaŭte.
Kumo be kaman nɛ Magozwe fara a kaŋɛ Thomas mo gbaga be kebaawɔtɔ be asheŋ. Mo wupana nɛ kananɛ eshile mo be asheŋ e daa la. Thomas daŋ maŋ malga ga, mo alɛ daŋ maŋ kaŋɛ Magozwe kusɔ nɛ kedaga fanɛ e wora, E daa kaŋ kusoe nna a nu kusɔ nɛ e bee kaŋɛ na. Saŋɛ ko baa kaa wɔ chenshi bru be lan na to nna a ji nsaa malga.
Kiam ili renkontiĝis, Magozwe komencis rakonti sian propran historion al Tomaso. Ĝi estis la rakonto de lia onklo kaj kial li forkuris. Tomaso ne multe parolis, kaj li ne diris al Magozwe kion fari, sed li ĉiam aŭskultis atente. Foje ili parolis dum ili manĝis ĉe la domo kun la blua tegmento.
Magozwe be kafɛ kudusopo be kakurgeacha, nɛ Thomas sa mo buuku pɔpor. Buuku na daa malga kdebi ko to be kebia ko nɛ e daŋ ŋ ki bɔll ŋmɛapo gboŋ be asheŋ nna. Saŋɛ damta nɛ Thomas kraŋ buuku na ŋ ŋini Magozwe. Kacha ko nɛ e kaŋɛ mo le, “Mee fɛ nna fanɛ saŋɛ fo nɛ fo yɔ sukuu n ya koya kakraŋ. Nuso nɛ fee fɛ?” Thomas daŋ kaŋɛ nna fanɛ e nyi kakpa ko nɛ mbia beeŋ tiŋ n ya kaa wɔ, a yɔ sukuu.
Proksime al la deka naskiĝtago de Magozwe, Tomaso donis al li novan rakontolibron. Ĝi estis rakonto pri vilaĝa knabo, kiu kreskis esti fama futbalisto. Tomaso legis tiun rakonton al Magozwe multfoje, ĝis unu tago li diris, “Mi pensas, ke venis la tempo, por vi iri al lernejo kaj lerni kiel legi. Kion vi pensas?” Tomaso klarigis, ke li scias pri loko, kie infanoj povas loĝi kaj iri al lernejo.
Ndoŋ nna nɛ Magozwe fara a fɛ kakpa pɔpor na, nɛ sukuu be keyɔ be asheŋ. Nɛ kusɔ nɛ mo wupa kaŋɛ mo fanɛ zuku e la mo, nɛ e maaŋ tiŋ koya sheŋ na kaa la kashenteŋ a? Ŋko nɛ b ka yaa kaa biri mo ashi kakpa pɔpor na a? Nɛ kufu pɛ mo nɛ e fɛ le, “Ashere ma kebaawɔ kebɔrbi so ere bɔ.”
Magozwe pensis pri ĉi tiu nova loko, kaj pri irado al lernejo. Kaj kio se lia onklo pravus kaj li estus tro stulta por lerni ion ajn? Kio se ili batus lin ĉe ĉi tiu nova loko? Li timis. “Eble estas pli bone resti loĝanta sur la strato,” li pensis.
Ndoŋ nna nɛ e kaŋɛ Thomas kusɔ nɛ k bee tɔrɔ mo. Nɛ Thomas leŋ mo to saŋɛ damta fanɛ kakpa pɔpor na be kebaawɔtɔ beeŋ ba bɔ kakpa nɛ e wɔ na.
Li dividis siajn timojn kun Tomaso. Post iom da tempo la viro trankviligis la knabon, ke la vivo povus esti pli bona ĉe la nova loko.
Nɛ Magozwe lar n yɔ lan pɔtɛ nɛ kumo be chenshi la kefitiri bumbuŋ na to. Mo nɛ mbia anyɔ ko e daa wɔ ebu to ashi ndoŋ. Bumo kikɛ daa la mbia kudu nna n ta Auntie Cissy nɛ mo kul nɛ njɔnɔ asa, nɛ jiblaŋ, nɛ kaboe chɛrso ko ashi lan na to.
Kaj tiel Magozwe translokiĝis en ĉambron en domo kun verda tegmento. Li dividis la ĉambron kun du aliaj knaboj. Entute estis dek infanoj loĝantaj en tiu domo. Kune kun onklino Cissy kaj ŝia edzo, tri hundoj, kato, kaj maljuna kapro.
Magozwe ka fara sukuu k daa du kpakpa nna ga. K daŋ daga fanɛ e baa nyi asɔ damta. Saŋɛ damta e daa sha keyige nna. Ama mo alɛ daa fɛ aduple farpo na nɛ bɔll ŋmɛapo na be asheŋ nna. Nseŋ kpal bumo so, a maŋ yige.
Magozwe komencis lernejon kaj ĝi estis malfacila. Li havis multon por lerni post malfrua komenco. Foje li volis rezigni. Sed li pensis pri la piloto kaj la futbalisto en la rakontolibroj. Kiel ili, li ne rezignis.
Kacha ko nɛ Magozwe tase kefitiri bumbuŋ be chenshi be lan na be epunto a kraŋ nɛ Thomas ba chena m mata mo nseŋ bishi, “Manɛ be asheŋ nɛ keblɔmbi na bee ji?” Nɛ Magozwe kaŋɛ, “K bee ji kebia ko nɛ e ki eŋinipo be asheŋ nna.” Nɛ Thomas bishi, “Kebia na be ketere a?” Nɛ Magozwe mushe ŋ kaŋɛ, “Mbe ketere e la Magozwe.”
Magozwe sidis en la korto ĉe la domo kun la verda tegmento, legante rakontolibron de la lernejo. Tomaso venis kaj sidis apud li. “Pri kio temas la rakonto?” demandis Tomaso. “Temas pri knabo, kiu fariĝas instruisto,” respondis Magozwe. “Kiel nomiĝas la knabo?” demandis Tomaso. “Li nomiĝas Magozwe,” diris Magozwe ridetante.
Lesley Koyi
Wiehan de Jager
Chief A-R. Adam (OLE Ghana)
gonja
5-a nivelo
Sonregistraĵo por tiu ĉi rakonto ankoraŭ mankas.
