Wɔ Nairobi kurowkɛse bi mu a adagyer nnyi mu no a ɔnntse dɛ fie abrabɔ no, nna mbanyimba bi a wonnyi fie tsetse mu no wɔ. Da biara ba bɔto hɔn dɛm ara. Da kor anapa bi, nna mbanyimba yi robobɔw hɔn mpa a wɔdaa do wɔ awɔw no mu. Mbrɛ ɔbɛyɛ ma woeyi awɔw no efi hɔn mu no, wɔdzi nwura sɔɔ gya na wɔtoe. Nna Magozwe ka mbanyimba yi ho. Ɔno nye hɔn mu kakraba.
En la okupata urbo Najrobo, malproksime de zorgema vivo hejme, loĝis grupo de senhejmaj knaboj. Ili bonvenigis ĉiun tagon kiel ajn ĝi venis. Unu mateno, la knaboj pakis siajn matojn post dormado sur malvarmaj trotuaroj. Por forpeli la malvarmon ili ekbruligis fajron per rubo. Inter la grupo de knaboj estis Magozwe. Li estis la plej juna.
Aber a Magozwe n’awofo wuwuii no, nna oedzi mfi enum. Ɔnye no wɔfa kɛtsenae. Papa yi anndwen abofra yi ho. Ɔammaa Magozwe edziban a oye. Ɔmaa abofra yi yɛɛ edwumadzen.
Kiam la gepatroj de Magozwe mortis, li havis nur kvin jarojn. Li iris loĝi kun sia onklo. Ĉi tiu viro ne zorgis pri la infano. Li ne donis al Magozwe sufiĉe da manĝaĵo. Li igis la knabon multe labori.
Sɛ biribi haw Magozwe na obisa ho asɛm a, no wɔfa bor no. Sɛ Magozwe bisa dɛ obotum akɔ skuul a no wɔfa no bor no na asɛm a ɔka nye dɛ, “Wotsir ewu wɔ adzesua mu.” Dɛm nyɛe yi kɔr do bɛyɛ mfe ebiasa na Maagodwe guanee fii no wɔfa ne nkyɛn. Ɔhyɛɛ ase dɔ ɔbɔ ne bra wɔ stiiti mu.
Se Magozwe plendis aŭ demandis, lia onklo batis lin. Kiam Magozwe petis, ĉu li povas iri al lernejo, lia onklo batis lin kaj diris: “Vi estas tro stulta por lerni ion ajn.” Post tri jaroj de ĉi tiu traktado Magozwe forkuris de sia onklo. Li ekloĝis surstrate.
Stiiti mu abrabɔ yɛ dzen, na mbarimba no hɔn mu pii per ana woenya edziaban edzi. Ɔtɔfabi a wɔkyer hɔn. Ɔtɔ fa bi a wɔbor hɔn. Sɛ wɔyaryar a obi nnyi hɔ a ɔbɔboa hɔn. Sika a wonya wɔ adzesera mu na wɔdze hwɛ hɔn ho, ɔnye dza wonya fi nwrɔbanwrɔba mu. Ma ɔma abrabɔ mu yɛ dzen kɛse mpo nye dɛ ɔyɛ a mbanyimba kuw fofor so nye hɔn nya ntokwa dɛ wopɛ ahyɛ hɔn do dɛ hɔn na ɔwɔ dɛ wodzi tum wɔ beebi a wɔwɔ no.
Strata vivo estis malfacila kaj la plej multo de la knaboj luktis ĉiutage nur por akiri manĝon. Foje ili estis arestitaj, foje batitaj. Kiam ili estis malsanaj, estis neniu por helpi. La grupo dependis de la malmulta mono, kiun ili akiris de almozpetado, kaj de vendado de plastoj kaj aliaj reciklado. La vivo estis eĉ pli malfacila pro bataloj kun rivalaj grupoj, kiuj volis regi partojn de la urbo.
Da kor bi wɔ aber a Magozwe rohwehwɛ nwura adze mu, ohun buukuu dadaw bi a asɛm bi wɔ mu. Ɔpepaa fi no wɔ ho na ɔdze hyɛɛ no kotoku mu. Dabiara oyi buukuu no na ɔhwɛ mfonyin a ɔwɔ mu no. Nna onnyim akenkan.
Iun tagon, dum Magozwe trarigardis la rubujojn, li trovis malnovan ĉifonan rakontolibron. Li purigis la malpuraĵon de ĝi kaj metis ĝin en sian sakon. Ĉiutage poste li elprenis la libron kaj rigardis la bildojn. Li ne sciis kiel legi la vortojn.
Mfonyin no kyerɛ banyimba bi a ɔpɛ dɛ ɔka wimuhɛn sɛ ɔyɛ panyin a. Magozwe so susu dɛ nkyɛ ɔno so bɛka wimuhɛn. Ɔtɔ fabi a, osusu dɛ nkyɛ ɔno nye abofra a ɔwɔ asɛm no mu no.
La bildoj rakontis la historion de knabo, kiu fariĝis piloto. Magozwe revus esti piloto. Foje, li imagis, ke li estas la knabo en la rakonto.
Nna ɔyɛ awɔw na Magozwe gyina kwan mu reserɛserɛ adze. Banyin bi kɔr ne nkyɛn na ɔkaa dɛ, “O! Wɔfrɛ me Thomas. Meyɛ edwuma wɔ ha wɔ beebi a ibenya edziban edzi.” Ɔtseen ne nsa kyerɛɛ dan bi a noho yɛ akokɔangoa na n’etsifi so yɛ bibir. Ɔkaa dɛ, “Migyedzi dɛ ebɔkɔ hɔ na ekenya biribi edzi.” Magozwe hwɛɛ papa no, na ɔhwɛɛ dan no, na ɔkaa dɛ, “Annhwɛ a,” na ɔkɔree.
Malvarmis kaj Magozwe staris sur la vojo almozpetante. Viro iris al li. “Saluton, mi estas Tomaso. Mi laboras proksime ĉi tie, en loko, kie vi povas havi ion por manĝi,” diris la viro. Li indikis flavan domon kun blua tegmento. “Mi esperas, ke vi iros tien por iom manĝi?” li demandis. Magozwe rigardis la viron, kaj poste la domon. “Eble,” li diris, kaj foriris.
Bɛyɛ abosoom kakra a odzi hɔn enyim no, nna ɔyɛ a mbanyimba no hu Thomas dɛ ɔnenam hɔ. Ɔdɔ pɛ dɛ ɔnye nkorɔfo kasa, nkanka hɔn a wɔbɔ hɔn bra wɔ stiiti mu. Thomas tsiei nkorɔfo hɔn abrabɔ ho nsɛm. Ɔwɔ abotar na n’enyi ber so. Ɔnnyɛ obi a ommbu adze na n’enyi so nnsɔ adze. Mbanyimba no binom hyɛɛ ase dɛ wɔrokɔ fie no a noho akokɔangoa na bibir no mu akɛgye edziban ewiaber biara.
Dum la sekvaj monatoj, la senhejmaj knaboj kutimis vidi Tomason. Li ŝatis paroli kun homoj, precipe homoj surstrate. Tomaso aŭskultis la rakontojn pri la vivoj de homoj. Li estis serioza kaj pacienca, neniam malĝentila aŭ senrespekta. Iuj el la knaboj komencis iri al la flava kaj blua domo por manĝi tagmeze.
Nna Magozwe tse bamba bi do rohwɛ nomfonyin buukuu no mu, nna Thomas so bɛtsenaa ne nkyɛn. Thomas bisaa dɛ, “Na asɛm no fa ebɛnadze ho?” Magozwe kaa dɛ, “Ɔfa no abofra bi a ɔbɛyɛɛ wimuhɛnkanyi ho.” Thomas bisaa dɛ, “Na abofra no wɛfrɛ no dɛn?” Magozwe kaa no bookɔ dɛ, “Minnyim osiandɛ minnyim akenkam.”
Magozwe sidis sur la trotuaro rigardante sian bildlibron, kiam Tomaso sidiĝis apud li. “Pri kio temas la rakonto?” demandis Tomaso. “Temas pri knabo, kiu fariĝas piloto,” respondis Magozwe. “Kiel nomiĝas la knabo?” demandis Tomaso. “Mi ne scias, mi ne scias legi,” diris Magozwe mallaŭte.
Wohyiae no Magozwe hyɛɛ ase kaa noho asɛm kyerɛɛ Thomas. N’asɛm no fa no wɔfa na mbrɛ ɔyɛɛ ma oguanee fii ne nkyɛn. Thomas annkasa pii, na ɔannka dza ɔwɔ dɛ Magozwe yɛ, na mbom otsie no yie. Ɔtɔ fabi a wodzi nkɔmbɔ wɔ aber a woridzidzi wɔ fie no a n’etsifi yɛ bibir no.
Kiam ili renkontiĝis, Magozwe komencis rakonti sian propran historion al Tomaso. Ĝi estis la rakonto de lia onklo kaj kial li forkuris. Tomaso ne multe parolis, kaj li ne diris al Magozwe kion fari, sed li ĉiam aŭskultis atente. Foje ili parolis dum ili manĝis ĉe la domo kun la blua tegmento.
Magozwe dzii n’awoda a ɔtɔ do du no, Thomas maa no buukuu fofor a nsɛm wɔ mu. Ɔfa no abofra bi a ofi ekuraase a onyinii bɛyɛɛ bɔɔlbɔnyi kɛse bi a ɔgyee dzin. Thomas kenkaan nsɛm no kyerɛɛ Magozwe mpɛn pii kesii da kor bi a ɔkaa dɛ, “Migyedzi dɛ edu mber a ɔwɔ dɛ ekɔ skul na isua akenkan. Edwen ho dɛn?” Thomas kaa dɛ onyim beebi a mbofra botum atsena na wɔakɔ skuul.
Proksime al la deka naskiĝtago de Magozwe, Tomaso donis al li novan rakontolibron. Ĝi estis rakonto pri vilaĝa knabo, kiu kreskis esti fama futbalisto. Tomaso legis tiun rakonton al Magozwe multfoje, ĝis unu tago li diris, “Mi pensas, ke venis la tempo, por vi iri al lernejo kaj lerni kiel legi. Kion vi pensas?” Tomaso klarigis, ke li scias pri loko, kie infanoj povas loĝi kaj iri al lernejo.
Magozwe dween dɛm bea fofor yi ho na mbrɛ ɔbɛyɛ akɔ skuul. Na no wɔfa kaa dɛ onnyi tsir a wɔdze sua adze no, ana ɔyɛ nokwar a? Na sɛ wɔbor no wɔ bea fofor yi so ɛ? Nna osuro. Ɔdweenn dɛ, “Bi a stiiti mu abrabɔ no bɛyɛ papa asen ɔno.”
Magozwe pensis pri ĉi tiu nova loko, kaj pri irado al lernejo. Kaj kio se lia onklo pravus kaj li estus tro stulta por lerni ion ajn? Kio se ili batus lin ĉe ĉi tiu nova loko? Li timis. “Eble estas pli bone resti loĝanta sur la strato,” li pensis.
Ɔkaa no suro no kyerɛɛ Thomas. Papa no hyɛɛ no nkuran dɛ mber kakra no abrabɔ bɛyɛ papa wɔ bea fofor no.
Li dividis siajn timojn kun Tomaso. Post iom da tempo la viro trankviligis la knabon, ke la vivo povus esti pli bona ĉe la nova loko.
Afei Magozwe kɛhyɛɛ pia bi a ɔwɔ dan a n’etsifi yɛ momon no mu. Ɔnye mbanyimba beenu hyɛɛ pia no mu. Nna hɔn nyina hɔn dodow yɛ du na wɔtse fie hɔ. Wɔnye Auntie Cissy na no kun, mbɔdɔm ebiasa, egyinamboa kor, nna apɔnkye a oenyin kor.
Kaj tiel Magozwe translokiĝis en ĉambron en domo kun verda tegmento. Li dividis la ĉambron kun du aliaj knaboj. Entute estis dek infanoj loĝantaj en tiu domo. Kune kun onklino Cissy kaj ŝia edzo, tri hundoj, kato, kaj maljuna kapro.
Magozwe hyɛɛ skuul ase na nna ɔyɛ dzen ma no. Ɔwɔ pii a ɔwɔ dɛ osua. Ɔyɛ a na ɔpɛ dɛ ogyaa skuul no kɔ. Na ɔdween wimuhɛnkanyi na bɔɔlbɔnyi hɔn ho asɛm no wɔ buukuu no mu. Hɔn ntsi ɔammpa abaw.
Magozwe komencis lernejon kaj ĝi estis malfacila. Li havis multon por lerni post malfrua komenco. Foje li volis rezigni. Sed li pensis pri la piloto kaj la futbalisto en la rakontolibroj. Kiel ili, li ne rezignis.
Magozwe tse fie no a n’etsifi momon no mu rekenkan buukuu bi a ɔdze fi skuul. Thomas bae bɛtsenaa ne nkyɛn. “Na nsɛm no fa ebɛnadze ho?” Thomas na obisaa no. Magozwe buaa no dɛ, “Ɔfa no abofra bi a ɔbɛyɛɛ kyerɛkyerɛnyi ho.” Thomas bisaa no dɛ, “Na abofra no wɔfrɛ no dɛn?” Magozwe dze serew kaa dɛ, “Wɔfrɛ no Magozwe.”
Magozwe sidis en la korto ĉe la domo kun la verda tegmento, legante rakontolibron de la lernejo. Tomaso venis kaj sidis apud li. “Pri kio temas la rakonto?” demandis Tomaso. “Temas pri knabo, kiu fariĝas instruisto,” respondis Magozwe. “Kiel nomiĝas la knabo?” demandis Tomaso. “Li nomiĝas Magozwe,” diris Magozwe ridetante.
Lesley Koyi
Wiehan de Jager
Kwesi Biney (OLE Ghana)
fantea
5-a nivelo
Sonregistraĵo por tiu ĉi rakonto ankoraŭ mankas.
