Ngɛ Ga magua a mi deka be, e ji tsitaa tsritsri hengmɔ kɛje we he nɛ deka ngɛɛ, lejɛ nɛ mamkpaagbehi nɛ sɛ nga ngɛɛ. A nyaa daa ligbi he ke e na mɛ kɛkɛ. Mɔtu ko, ngumuwi ɔmɛ, te kɛ fiɛ nɛ a hluɛ a sahi ngɛ blɔ jɔjuɛ ɔ nɔ. Kaa fiɛ ɔ nɛ eho se yaa a tsɔ duɔmi ko la. Mokasa ngɛ kuu ɔ mi. E ji wayo kulaa.
En la okupata urbo Najrobo, malproksime de zorgema vivo hejme, loĝis grupo de senhejmaj knaboj. Ili bonvenigis ĉiun tagon kiel ajn ĝi venis. Unu mateno, la knaboj pakis siajn matojn post dormado sur malvarmaj trotuaroj. Por forpeli la malvarmon ili ekbruligis fajron per rubo. Inter la grupo de knaboj estis Magozwe. Li estis la plej juna.
Benɛ Mokasa fɔli gbo ɔ e ye jeha enyɔ. E kɛ e tsɛwayo ya hi si. Bi nɛ ɔ sane kɔ we nyumu nɛ ɔ he. E ha we Mokasa ni nɛ e sa. E haa nɛ nyumuyo ɔ tsuɔ nitsumi nɛ he wa wawɛɛ babaooo.
Kiam la gepatroj de Magozwe mortis, li havis nur kvin jarojn. Li iris loĝi kun sia onklo. Ĉi tiu viro ne zorgis pri la infano. Li ne donis al Magozwe sufiĉe da manĝaĵo. Li igis la knabon multe labori.
Ke Mokasa bi munyu ko loo etsi nɔ ko ta, e tsɛwayo ɔ gbee lɛ. Ke Mokasa bi kaa e ma nyɛ yaa sukuu lo ɔ e tsɛwayo ɔ gbee lɛ ke, “O biɛ pe nɔ nɛ maa kase nɔ ko.” Je ha etɛ se ngɛ e kɛ e tsɛwayo ɔ si himi ɔ se ɔ Mokasa ma fo kɛ je tsɛwayo ɔ ngɔ. E bɔni gbɛjegbɛ tue hwɔmi.
Se Magozwe plendis aŭ demandis, lia onklo batis lin. Kiam Magozwe petis, ĉu li povas iri al lernejo, lia onklo batis lin kaj diris: “Vi estas tro stulta por lerni ion ajn.” Post tri jaroj de ĉi tiu traktado Magozwe forkuris de sia onklo. Li ekloĝis surstrate.
Gbɛjegbɛ nɔ wa nɛ nyumuwi ɔmɛ saiigbo ɔ a daa nyami ngma he dengme. Be komɛ, a nuu mɛ, be komɛ a gbee mɛ nine nya. Nɛ ke be nɛ a wo hiɔ, nɔ ko be nɛ e waa mɛ. Kuu nɛ ɔ hii kaplɛ bɔɔ nɛ enaa ngɛ a nibami mi ɔ nɔ kɛ sika nɛ a naa kɛjee rɔba nitsɔwi nɛ a juaa ha rɔba he nitsuli. A jemi bami ɔ ngɛ yee ha mɛ ejakaa a ngɛ kuu kpaakpahi a mi kɛ a he munyu tsɔwi nɛ a ngɛ hunga jee ngɛ kuuhi nɛ maa ye wetso kpaakpa mɛ a nɔ ngɛ mangua a mi.
Strata vivo estis malfacila kaj la plej multo de la knaboj luktis ĉiutage nur por akiri manĝon. Foje ili estis arestitaj, foje batitaj. Kiam ili estis malsanaj, estis neniu por helpi. La grupo dependis de la malmulta mono, kiun ili akiris de almozpetado, kaj de vendado de plastoj kaj aliaj reciklado. La vivo estis eĉ pli malfacila pro bataloj kun rivalaj grupoj, kiuj volis regi partojn de la urbo.
Ligbi kake nɛ Mokasa ngɛ duɔmi nɔhi a hiɛ ɔ, e na womi momo gbagbɛ ko. E tsu mu ɔ ngɛ he nɛ e ngɔ wo e kotoku ɔ mi. Lɔɔ se ɔ daa ligbi e ma je womi ɔ kpo nɛ emaa hiɛ ofonihi ngɛ mi. E li bɔ nɛ a kaneɔ munyu ɔmɛ ha.
Iun tagon, dum Magozwe trarigardis la rubujojn, li trovis malnovan ĉifonan rakontolibron. Li purigis la malpuraĵon de ĝi kaj metis ĝin en sian sakon. Ĉiutage poste li elprenis la libron kaj rigardis la bildojn. Li ne sciis kiel legi la vortojn.
Ofoni ɔmɛ tu nyumuyo ko nɛ ngɛ wae he munyu nɛ e maa pee kɔɔhiɔ mi lɛ hluilɔ. Mokasa maa kale kaa kɔɔhiɔ mi lɛ hluilɔ ji lɛ. Be komɛ hu e ma kale kaa lɛ ji nyumuyo ɔ ngɛ anyazia mi ɔ nɛ.
La bildoj rakontis la historion de knabo, kiu fariĝis piloto. Magozwe revus esti piloto. Foje, li imagis, ke li estas la knabo en la rakonto.
Fiɛ ngɛ yee nɛ Mokasa daa si ngɛ blɔhe ngɛ ni bae. Nyumu ko nyiɛ ba na lɛ ke, “Hello, I mi ji Thomas. I tsuɔ ni ngɛ hiɛ ɔ he ko nɛ omaa na ni maa ye.” E ngɔ e nine tsɔɔ we kungɔzɔ ko nɛ a bu yi kɛ zigli bluu. E bi ke, “O maa suɔ nɛ o ya ye nɔ ko ngɛ lejɛ ɔ?” Mokasa hiɛ nyumu ɔ kɛ ma si nɛ a hiɛ we ɔ. E ke, “Eko ɔ,” nɛ e hia nane kɛje.
Malvarmis kaj Magozwe staris sur la vojo almozpetante. Viro iris al li. “Saluton, mi estas Tomaso. Mi laboras proksime ĉi tie, en loko, kie vi povas havi ion por manĝi,” diris la viro. Li indikis flavan domon kun blua tegmento. “Mi esperas, ke vi iros tien por iom manĝi?” li demandis. Magozwe rigardis la viron, kaj poste la domon. “Eble,” li diris, kaj foriris.
Kobɔli ɔmɛ pɔɔ Thomas nami nyɔhiɔ babaoo. E suɔ nɛ e kɛ mɛ maa tu munyu titrii ngɛ nihi nɛ a tlɔ gbɛjegbɛ ɔmɛ a he. Thomas bu a jemi bami munyuhi a tue. E hɛ dɔ nɛ e na tsui, e pee we nɔ buimi nɔ kɛ tsɔɔ we mɛ. Nyumuwiɔ ekomɛ bɔni we kungɔzɔ kɛ e yi zigli bluu ɔ mi yami nɛ a yaa ngɔɔ niyemi piani.
Dum la sekvaj monatoj, la senhejmaj knaboj kutimis vidi Tomason. Li ŝatis paroli kun homoj, precipe homoj surstrate. Tomaso aŭskultis la rakontojn pri la vivoj de homoj. Li estis serioza kaj pacienca, neniam malĝentila aŭ senrespekta. Iuj el la knaboj komencis iri al la flava kaj blua domo por manĝi tagmeze.
Mokasa hi si ngɛ blɔtue ngɛ foni ɔmɛ hiɛe nɛ Thomas ba hi e kasa mi. “Mɛ nɔ he nɛ nyazia a kɔɔ?” Thomas nɛ e bi lɛ. Mokasa ha heto ke, “E kɔɔ nyumuyo ko nɛ pee kɔɔhiɔ mi lɛ hluilɔ he.” Thomas bi ke, “Ke a tsɛɛ lɛ kɛɛ?” Mokasa ha heto blɛu ke, “I li, I be ninnyɛe ma kane.”
Magozwe sidis sur la trotuaro rigardante sian bildlibron, kiam Tomaso sidiĝis apud li. “Pri kio temas la rakonto?” demandis Tomaso. “Temas pri knabo, kiu fariĝas piloto,” respondis Magozwe. “Kiel nomiĝas la knabo?” demandis Tomaso. “Mi ne scias, mi ne scias legi,” diris Magozwe mallaŭte.
Be nɛ a kpe ɔ Mokasa bɔi lɛ nitsɛ e he ni siɛmi kɛ ngɛ Thomas hae. Munyu ɔ kɔɔ e tsɛwayo ɔ he kɛ nɔ he je nɛ e ma fo kɛje. Thomas tu we munyu fuu nɛ e de we Mokasa nɔ nɛ epee se e bu lɛ tue saminya. Be komɛ ɔ a tuɔ munyu be mi nɛ a ngɛ ni yee ngɛ we ɔ kɛ e yi bumi bluu ɔ mi.
Kiam ili renkontiĝis, Magozwe komencis rakonti sian propran historion al Tomaso. Ĝi estis la rakonto de lia onklo kaj kial li forkuris. Tomaso ne multe parolis, kaj li ne diris al Magozwe kion fari, sed li ĉiam aŭskultis atente. Foje ili parolis dum ili manĝis ĉe la domo kun la blua tegmento.
Maa pee Mokasa e jeha nyɔngmaa yemi be mi ɔ Thomas ha lɛ nyazia womi he. E ji nyazia ko nɛ kɔɔ kɔpe nyumu yo ko he nɛ e wa nɛ e ba pee blɔɔlu fialɔ ngua. Thomas kane jama nyaziaa ha Mokasa be sai kɛya si ligbi ko nɛ e de ke, “I susu kaa e su be nɛ sa nɛ o ya sukuu nɛ o kase ni kane mi. Kɛ o susu kɛɛ?” Thomas tsɔɔ nya ke e le ko nɛ jokwɛni ma nyɛ hi nɛ a ya sukuu.
Proksime al la deka naskiĝtago de Magozwe, Tomaso donis al li novan rakontolibron. Ĝi estis rakonto pri vilaĝa knabo, kiu kreskis esti fama futbalisto. Tomaso legis tiun rakonton al Magozwe multfoje, ĝis unu tago li diris, “Mi pensas, ke venis la tempo, por vi iri al lernejo kaj lerni kiel legi. Kion vi pensas?” Tomaso klarigis, ke li scias pri loko, kie infanoj povas loĝi kaj iri al lernejo.
Mokasa susu hihe ehe nɛ ɔ he kɛ sukuu ɔ nɛ e ma ya. Nɛ ke e ba mi kaa e tsɛwayo ɔ munyu da kaa e dami tɛ ha ni ksaemi ɔ nɛɛ? Nɛ ke e ba mi kaa a hi lɛ gbee ngɛ hihe hee nɛ ɔ nɛ? E ngɛ gbeye yee. “Eko ɔ emaa hi pe keji ngɛ nɔ engɛ ma a dɛm,” e susu ja.
Magozwe pensis pri ĉi tiu nova loko, kaj pri irado al lernejo. Kaj kio se lia onklo pravus kaj li estus tro stulta por lerni ion ajn? Kio se ili batus lin ĉe ĉi tiu nova loko? Li timis. “Eble estas pli bone resti loĝanta sur la strato,” li pensis.
E kɛ Thomas sɛsɛ e gbeye nihi a he. Nyumu ɔngɛ lɛ, henɔkami hae kpami saa kaa e jemi ehe nɛ ɔ maa hi pe sa sihimi ɔ.
Li dividis siajn timojn kun Tomaso. Post iom da tempo la viro trankviligis la knabon, ke la vivo povus esti pli bona ĉe la nova loko.
Jeha Mokasa ya hi tsu komi ngɛ we kɛ e yi bumi bamumu mi. E kɛ nyumuwi enyɔ nɛ hi mi. Bimɛ tsuo nɛ hi jama we ɔ mi ji nyɔngma. Akɛ nihi nɛ hi si ji Anti Sisi kɛ e huno kɛ gbe etɛ, ati ko, kɛ apletsi momo ko hu.
Kaj tiel Magozwe translokiĝis en ĉambron en domo kun verda tegmento. Li dividis la ĉambron kun du aliaj knaboj. Entute estis dek infanoj loĝantaj en tiu domo. Kune kun onklino Cissy kaj ŝia edzo, tri hundoj, kato, kaj maljuna kapro.
Mokasa je sukuu ɔ sisi nɛ e ye lɛ. Nihi nɛ a tsɔɔ kɛ be ɔ esa nɛ ekase mɛ. Be komɛ ɔ e nine mi jee wu. Se e susuɔ kɔɔhiɔ mi lɛ hluilɔ kɛ bɔɔlu fialɔ he ngɛ nyazia womi ɔmɛ a mi, kɛkɛ e lua e he kaa mɛ, e kɔni mi jɔ we.
Magozwe komencis lernejon kaj ĝi estis malfacila. Li havis multon por lerni post malfrua komenco. Foje li volis rezigni. Sed li pensis pri la piloto kaj la futbalisto en la rakontolibroj. Kiel ili, li ne rezignis.
Mokasa hii si ngɛ we kɛ e yi bumi bamumu ɔ kpo nɔ, e ngɛ nyazia womi nɛ a ha lɛ kɛje sukuu ɔ kanee. Thomas ba hi e kasa nya. Thomas bi ke, “Mɛ nɔ nyazia i?” Mokasa ha heto ke, “E kɔɔ nyumuyo ko nɛ pee titsɛ he.” Thomas bi ke, “Kɛ a tsɛɛ nyumuyo ɔ kɛɛ?” Mokasa ha heto kɛ muɔ ke, “E biɛ ji Mokasa.”
Magozwe sidis en la korto ĉe la domo kun la verda tegmento, legante rakontolibron de la lernejo. Tomaso venis kaj sidis apud li. “Pri kio temas la rakonto?” demandis Tomaso. “Temas pri knabo, kiu fariĝas instruisto,” respondis Magozwe. “Kiel nomiĝas la knabo?” demandis Tomaso. “Li nomiĝas Magozwe,” diris Magozwe ridetante.
Verkita de: Lesley Koyi
Ilustrita de: Wiehan de Jager Wiehan de Jager
Tradukita de: Divine Apedo, Elizabeth Ocansey (OLE Ghana)
Lesley Koyi
Wiehan de Jager Wiehan de Jager
Divine Apedo, Elizabeth Ocansey (OLE Ghana)
dangmea
5-a nivelo
Sonregistraĵo por tiu ĉi rakonto ankoraŭ mankas.
